Sakarya Akyazı Zemini sağlam mı ?

Koray

New member
Sakarya Akyazı Zemini Sağlam mı? Deprem Riski, Zemin Yapısı ve Geleceğe Yönelik Ayrıntılı Analiz

1. Giriş: Akyazı'da Yaşamak ve Sağlam Zemin Meselesi

Arkadaşlar, son yıllarda ev alırken, arsa yatırımı yaparken veya yaşamak için yeni bir yer seçerken en çok düşündüğümüz konulardan biri deprem güvenliği oldu. Sakarya'nın Akyazı ilçesi de bu konuda sık sık gündeme geliyor. Doğası, tarım alanları, kaplıcaları ve İstanbul'a ulaşım bakımından sunduğu avantajlar nedeniyle Akyazı'ya ilgi duyan çok kişi var. Ancak işin bir de hayati tarafı bulunuyor: Akyazı'nın zemini gerçekten sağlam mı?

Bu soruya yalnızca evet veya hayır diye cevap vermek doğru olmaz. Çünkü bir ilçenin tamamını tek bir zemin türüyle tanımlayamayız. Aynı ilçede kaya birimleri üzerinde bulunan bir parsel ile gevşek alüvyonların bulunduğu bir ova parseli, deprem sırasında birbirinden farklı davranabilir. Üstelik zeminin niteliği kadar, üzerine yapılan binanın taşıyıcı sistemi, temeli, yaşı ve inşaat kalitesi de belirleyicidir.

Benim bu konudaki temel yaklaşımım şu: Akyazı'da ev veya arsa değerlendirirken ilçenin genel özelliklerinden çok, taşınmazın bulunduğu noktanın jeolojik yapısına ve binanın gerçek durumuna bakmak gerekir. Özellikle deprem tehlikesi bulunan bir bölgede, güzel bir manzara, uygun fiyat veya yeni yapılmış bir bina tek başına güvenlik garantisi değildir.

Sakarya Üniversitesi bünyesinde 2021 yılında hazırlanan, Akyazı merkezindeki zemin sıvılaşmasını inceleyen bir yüksek lisans çalışmasının bulunması da konunun yalnızca teorik bir endişeden ibaret olmadığını gösteriyor. Çalışmada jeolojik ve jeofizik veriler kullanılarak sıvılaşabilecek alanlar ve bu alanlardaki yapıların yanı sıra altyapının karşılaşabileceği hasarlar ele alınmıştır. Kaynak: Sakarya Üniversitesi, Serhat Yalçın, 2021

Peki, Akyazı'nın hangi bölgelerinde nelere dikkat etmek gerekiyor? Bunun cevabı için önce bölgenin geçmişine ve jeolojik yapısına bakalım.

2. Akyazı'nın Tarihsel ve Jeolojik Kökeni

Akyazı'nın bugünkü arazi yapısı milyonlarca yıllık jeolojik süreçlerin sonucunda ortaya çıkmıştır. Bölge, Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun etkisindeki geniş tektonik kuşağın bir parçasıdır. Bu fay sistemi, Anadolu'nun batıya doğru hareketiyle ilişkili olarak gelişmiş ve tarih boyunca çok sayıda büyük deprem üretmiştir.

Akyazı ve çevresinin jeolojik yapısını anlamak için yalnızca fay hatlarına bakmak yeterli değildir. Bölgenin dağlık kesimleri, yamaçları, akarsu vadileri ve düz ovaları farklı jeolojik süreçlerle şekillenmiştir. Daha yaşlı kayaçların bulunduğu alanlarla, akarsuların taşıdığı malzemelerin birikmesiyle oluşan genç zeminler yan yana görülebilir.

Özellikle akarsuların uzun zaman boyunca taşıdığı kum, silt, kil ve çakıl gibi malzemelerin birikmesiyle meydana gelen alüvyonlar, ova alanlarının önemli bir bölümünde zemin özelliklerini belirler. Bu malzemeler her yerde aynı yoğunlukta, aynı kalınlıkta veya aynı su içeriğinde değildir.

Burada önemli bir ayrıntı var: Bir zeminin genç olması, otomatik olarak her durumda güvensiz olduğu anlamına gelmez. Ancak gevşek, suya doygun ve uygun tane dağılımına sahip bazı genç çökeller, deprem sırasında daha fazla deformasyon gösterebilir. Bu nedenle mühendislik açısından zeminin yaşı kadar sıkılığı, tabakalanması, yeraltı suyu seviyesi ve mekanik özellikleri de incelenmelidir.

Bence Akyazı'yı değerlendirirken yapılması gereken en önemli şey, ilçenin coğrafi çeşitliliğini göz önünde bulundurmaktır. Ova tabanındaki bir yerleşimle eğimli bir yamaçtaki yerleşimin aynı risk profiline sahip olduğunu varsaymak yanlış olur. Ova alanlarında sıvılaşma ve zemin büyütmesi, eğimli alanlarda ise heyelan ve şev duraysızlığı gibi farklı tehlikeler öne çıkabilir.

Bu ayrım, yalnızca mühendislerin ilgilenmesi gereken teknik bir konu da değildir. Çünkü evimizin bulunduğu zemin, ailemizin güvenliğini, evimizin ekonomik değerini ve yaşadığımız mahallenin afet sonrasındaki toparlanma kapasitesini doğrudan etkiler.

3. Kuzey Anadolu Fay Zonu ve Akyazı'nın Deprem Tehlikesi

Akyazı'nın zemin güvenliği tartışılırken göz ardı edilmemesi gereken en önemli unsurlardan biri Kuzey Anadolu Fay Zonu'dur. Bu fay sistemi, Türkiye'nin en önemli aktif tektonik yapılarından biridir ve Marmara Bölgesi ile çevresindeki yerleşimlerin deprem tehlikesinde önemli rol oynar.

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, Sakarya ve çevresinde yaşanan yıkım nedeniyle bölgenin deprem gerçeğini acı biçimde ortaya koymuştur. Bu depremden çıkarılması gereken ders yalnızca binaların dayanıklılığıyla ilgili değildir. Zemin koşulları, yapılaşma biçimi, yapı denetimi, altyapı sistemleri ve afet hazırlığı da aynı derecede önemlidir.

AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası, önceki deprem bölgesi sınıflandırmasından farklı olarak yer hareketine ilişkin hesaplanan tehlike parametrelerini gösterir. Harita, 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla bir bölgeyi yalnızca eski tip deprem bölgesi ifadeleriyle değerlendirmek yerine güncel harita ve ilgili mühendislik verilerinden yararlanmak gerekir.

Resmî harita: AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası

Burada iki kavramı birbirinden ayırmak istiyorum: Deprem tehlikesi ve bina riski aynı şey değildir. Deprem tehlikesi, belirli bir yerde belirli düzeyde yer hareketi oluşma olasılığıyla ilgilidir. Bina riski ise bu hareketin mevcut yapıya ve içinde yaşayan insanlara ne ölçüde zarar verebileceğiyle bağlantılıdır.

Örneğin, aynı deprem hareketine maruz kalan iki binadan biri doğru projelendirilmiş, uygun zemin etüdü yapılmış ve kurallara uygun inşa edilmişse diğerine göre çok daha iyi performans gösterebilir. Buna karşılık sağlam görünen bir zemin üzerinde bulunan hatalı bir bina da ciddi tehlike oluşturabilir.

Bu nedenle Akyazı için doğru yaklaşım, faylardan uzak olmayı tek güvenlik ölçütü saymak değil; yerel zemin koşullarını ve binanın deprem performansını birlikte incelemektir.

4. Akyazı'nın Zemini Her Yerde Aynı Derecede Sağlam mı?

Bu sorunun en önemli cevabı şudur: Hayır, Akyazı'nın bütün mahalleleri ve parselleri için aynı zemin değerlendirmesini yapmak mümkün değildir.

Genel olarak bölgedeki araziyi üç ana mühendislik açısından düşünmek faydalıdır:

A) Ova tabanındaki alüvyon alanlar

Akarsuların taşıdığı gevşek çökellerin biriktiği ova alanlarında zemin özellikleri kısa mesafelerde bile değişebilir. Bazı tabakalar daha sıkı ve dayanıklı olabilirken bazıları gevşek, ince taneli veya yeraltı suyuna yakın olabilir.

Deprem sırasında bu tür zeminlerde iki konu özellikle araştırılır: Yer hareketinin zemin tarafından büyütülmesi ve sıvılaşma olasılığı.

Sıvılaşma, uygun özelliklere sahip, suya doygun ve çoğunlukla gevşek kumlu zeminlerin deprem sarsıntısı sırasında dayanım ve rijitlik kaybetmesiyle ortaya çıkabilir. Her alüvyon sıvılaşmaz; aynı şekilde her kumlu zemin de mutlaka sıvılaşacak diye bir kural yoktur. Bunun için sondaj, yeraltı suyu ölçümü, arazi deneyleri ve laboratuvar analizleri gerekir.

B) Daha sıkı zeminler ve kaya birimlerine yakın alanlar

Bazı bölgelerde daha sıkı zeminler veya sağlam kaya birimleri bulunabilir. Bu durum, uygun koşullarda temeller açısından avantaj sağlayabilir. Ancak burada da yalnızca yüzeyde görülen kayaya veya sert toprağa bakarak karar vermek doğru değildir.

Yüzeyin hemen altında ayrışmış kaya, zayıf tabakalar veya farklı özellikte zemin katmanları bulunabilir. Ayrıca fay kırıkları, yamaç duraylılığı ve yapısal kusurlar da değerlendirilmelidir.

Kaya zeminde bulunmak, bir binanın depremde kesinlikle zarar görmeyeceği anlamına gelmez. Binanın tasarımı ve yapım kalitesi yine temel belirleyiciler arasındadır.

C) Eğimli alanlar ve yamaçlar

Akyazı'nın dağlık ve eğimli kesimlerinde farklı bir risk grubu gündeme gelir. Yağışın yoğun olduğu dönemlerde, suyun zemin içindeki hareketi ve zeminin yapısı bazı yamaçlarda heyelan tehlikesini artırabilir. Deprem sarsıntısı da uygun koşullarda mevcut bir şevin dengesini bozabilir.

Bu nedenle yamaçta bulunan bir arsa değerlendirilirken yalnızca zeminin sertliğine değil, eğime, yeraltı suyu koşullarına, kaya çatlaklarına, geçmiş heyelan izlerine ve istinat yapılarının durumuna da bakılmalıdır.

Benim kanaatimce Akyazı'da zemin güvenliğini konuşurken en büyük hata, tek bir mahalle hakkında duyulan olumlu veya olumsuz bir yorumu bütün ilçeye yaymaktır. Gerçek değerlendirme, parsel ölçeğinde mühendislik verileriyle yapılmalıdır.
 
Üst