Irem
New member
Masadaki tartışmanın en önemli bölümüne geldik.
Emre bu kez not defterini açtı.
“Tamam,” dedi. “O zaman pratik konuşalım. Bir yatırımcı neye bakmalı?”
Önce şunu ayırmak gerekir:
Bir hissenin piyasa yapıcılık kapsamında işlem görmesi, ilgili piyasa ve düzenlemelerde bunun belirtilmesiyle doğrulanabilecek bir konudur. Sadece tahtadaki emirlerden kesin sonuca varmak doğru değildir.
Yatırımcıların dikkat edebileceği başlıklar arasında şunlar bulunabilir:
- Alış-satış kotasyonlarının yapısı
- Emir derinliği
- İşlem hacmi
- Alış ve satış arasındaki fiyat farkı, yani spread
- Gün içindeki likidite
- İşlem gören payın hangi piyasa veya işlem yöntemi kapsamında bulunduğu
- Borsa İstanbul ve KAP üzerinden açıklanan resmi bilgiler
- İlgili piyasa yapıcılık düzenlemeleri ve duyuruları
Ancak bunların hiçbiri tek başına “bu hisseyi kesinlikle piyasa yapıcı kontrol ediyor” sonucunu vermez.
Özellikle emir tahtasındaki büyük emirler konusunda dikkatli olmak gerekir.
Büyük bir alış emri görmek, fiyatın kesin yükseleceği anlamına gelmez.
Büyük bir satış emri görmek de kesin olarak fiyatın düşeceğini göstermez.
Piyasa mikro yapısında emirlerin iptali, değiştirilmesi ve yeni emirlerin gelmesi sürekli gerçekleşebilir.
Dolayısıyla tek bir ekran görüntüsünden büyük yatırım kararı çıkarmak sağlıklı değildir.
“Piyasa Yapıcı Hisseyi Yükseltir” Yanılgısı
O gece en çok tartıştığımız konu buydu.
Emre şöyle dedi:
“İnsanlar neden piyasa yapıcı deyince doğrudan fiyat yükselişi düşünüyor?”
Derya cevap verdi:
“Çünkü yatırımcı belirsizliği bir aktöre bağlamak istiyor.”
Bence çok doğruydu.
Bir hisse yükseliyorsa, bunun arkasında şirketin beklentileri, sektör gelişmeleri, bilanço, faiz ortamı, yatırımcı talebi, piyasa koşulları ve sayısız başka faktör bulunabilir.
Piyasa yapıcılık ise esas olarak likidite ve düzenli kotasyon sağlama fonksiyonuyla ilgilidir.
Dolayısıyla “piyasa yapıcı var, hisse kesin çıkar” şeklinde bir denklem kurulamaz.
Aynı şekilde “piyasa yapıcı satış yapıyor, kesin düşecek” düşüncesi de yatırım kararının tek dayanağı olmamalıdır.
Bir yatırımcı için daha doğru soru şudur:
Bu piyasadaki fiyat oluşumu nasıl gerçekleşiyor ve elimdeki veriler şirketin gerçek değeri hakkında bana ne söylüyor?
Bu soru, yatırımcıyı söylentiden analize götürür.
Hikâyenin Dönüm Noktası: Tahta Değil, İnsan
Gece ilerlemişti.
Emre telefonunu masaya bıraktı.
“Sanırım mesele tahtada gördüğümüzden daha büyük.”
Derya başını salladı.
“Çünkü tahtaya baktığımızda aslında insan davranışlarını görüyoruz.”
Bu söz üzerine ben de düşündüm.
Borsada çoğu zaman grafiklere bakıyoruz.
Yeşil ve kırmızı mumlar.
Alış emirleri.
Satış emirleri.
Hacim.
Fiyat.
Ama bu rakamların arkasında beklenti var.
Korku var.
Sabırsızlık var.
Plan var.
Bazen de sürü psikolojisi var.
Piyasa yapıcı kavramını anlamak bu nedenle yalnızca teknik bir finans konusu değil.
Aynı zamanda piyasaların nasıl çalıştığını ve insanların belirsizlik karşısında nasıl davrandığını anlamakla ilgili.
Bir yatırımcı “piyasa yapıcı bu hisseyi götürecek” dediğinde aslında belki de geleceğe ilişkin bir kesinlik arıyor.
“Bu hisse neden hareket etmiyor?” diye soran kişi ise belki de likiditeyi anlamaya çalışıyor.
“Tahtada neden sürekli alış-satış emri var?” diyen yatırımcı ise piyasa mikro yapısına doğru ilk adımı atıyor olabilir.
Forumda En Çok Yapılan Hata: Kavramları Birbirine Karıştırmak
Bence bu konunun en önemli taraflarından biri de burada.
Piyasa yapıcı ≠ tahtacı ≠ manipülatör ≠ büyük yatırımcı.
Bu kavramların günlük konuşmalarda birbirinin yerine kullanılması yatırımcının zihnini karıştırabiliyor.
Bir piyasa yapıcı, piyasa yapıcılık faaliyeti kapsamında likidite sağlama yükümlülükleri bulunan profesyonel bir katılımcı olabilir.
“Tahtacı” ise çoğunlukla yatırımcıların belirli bir hissedeki güçlü veya etkili oyuncuyu tanımlamak için kullandığı gayriresmî bir ifadedir.
Manipülasyon ise bundan tamamen farklı, hukuki ve düzenleyici açıdan ciddi bir konudur.
Bunları aynı şeymiş gibi değerlendirmek hem finansal okuryazarlığı zayıflatır hem de yanlış yatırım kararlarına yol açabilir.
Güvenilir bilgi arayan yatırımcı açısından en sağlam yöntem, sosyal medya yorumlarını resmi kaynaklarla karşılaştırmaktır.
Türkiye'de bunun için özellikle Sermaye Piyasası Kurulu ve Borsa İstanbul tarafından yayımlanan düzenlemeler ve duyurular önem taşır. Şirket açıklamalarında ise Kamuyu Aydınlatma Platformu önemli bir kaynaktır.
Bir Yatırımcının Kendine Sorması Gereken Sorular
Ertesi gün Emre bana bir mesaj gönderdi.
“Dün gece konuştuklarımızdan sonra artık tahtaya farklı bakıyorum.”
Ben de ona şu soruları gönderdim:
“Bir hissede piyasa yapıcı olduğunu düşündüğüm şey gerçekten resmi bir piyasa yapıcılık faaliyeti mi?”
“Bunu hangi kaynaktan doğruladım?”
“Gördüğüm alış-satış emirleri gerçekten ne anlatıyor?”
“İşlem hacmi yeterli mi?”
“Spread nasıl?”
“Şirketin finansal durumu nasıl?”
“Yükseliş beklentimin dayanağı piyasa yapıcı söylentisi mi, yoksa şirket ve piyasa verileri mi?”
Ve belki de en önemlisi:
“Yanlış olduğumu gösteren hangi veri olursa fikrimi değiştiririm?”
Bence iyi yatırımcılığı kötü yatırımcılıktan ayıran sorulardan biri bu.
Çünkü piyasada herkes haklı olmak ister.
Fakat profesyonel düşünmenin temelinde yalnızca haklı çıkmak değil, yanıldığını fark edebilmek de vardır.
Piyasa Yapıcı Hisse Konusunda Son Söz Değil, Yeni Bir Başlangıç
Bugün “piyasa yapıcı hisse nedir?” diye soran birine tek cümleyle cevap vermem gerekse şöyle derdim:
Piyasa yapıcı, belirli piyasa kuralları çerçevesinde alış ve satış kotasyonları sağlayarak likiditeye katkıda bulunan profesyonel piyasa katılımcısıdır; piyasa yapıcı bulunan bir hisse ise bundan dolayı otomatik olarak yükselecek veya düşecek bir hisse değildir.
Fakat asıl mesele bu tanımı ezberlemek değil.
Asıl mesele, ekranda gördüğümüz her hareketin arkasına hemen bir hikâye yazmamak.
Bazen gerçekten önemli bir piyasa yapıcı faaliyeti vardır.
Bazen yalnızca normal yatırımcı emirleri vardır.
Bazen yüksek işlem hacmi vardır.
Bazen düşük likidite vardır.
Bazen de yatırımcıların kendi beklentileri fiyat hareketlerini olduğundan daha anlamlı gösterir.
Derya'nın o gece söylediği son cümle hâlâ aklımda:
“Piyasada en tehlikeli şey bilmediğin şeyi bilmek değil. Bildiğini sandığın şeyi hiç sorgulamamak.”
Emre ise her zamanki gibi konuyu pratik bir noktaya bağladı:
“O zaman yatırım stratejimize bir madde daha ekleyelim: Önce kavramı doğrula, sonra grafiğe bak.”
Bence oldukça iyi bir özetti.
Çünkü borsada bazen en değerli işlem, verdiğiniz işlem değildir.
Vermediğiniz yanlış işlem olabilir.
Ve belki de bir sonraki kez tahtada alış ve satış emirlerini gördüğünüzde kendinize şu soruyu sormak daha faydalı olacaktır:
“Ben burada gerçekten piyasa yapıcılığı mı görüyorum, yoksa görmek istediğim hikâyeyi mi?”
Emre bu kez not defterini açtı.
“Tamam,” dedi. “O zaman pratik konuşalım. Bir yatırımcı neye bakmalı?”
Önce şunu ayırmak gerekir:
Bir hissenin piyasa yapıcılık kapsamında işlem görmesi, ilgili piyasa ve düzenlemelerde bunun belirtilmesiyle doğrulanabilecek bir konudur. Sadece tahtadaki emirlerden kesin sonuca varmak doğru değildir.
Yatırımcıların dikkat edebileceği başlıklar arasında şunlar bulunabilir:
- Alış-satış kotasyonlarının yapısı
- Emir derinliği
- İşlem hacmi
- Alış ve satış arasındaki fiyat farkı, yani spread
- Gün içindeki likidite
- İşlem gören payın hangi piyasa veya işlem yöntemi kapsamında bulunduğu
- Borsa İstanbul ve KAP üzerinden açıklanan resmi bilgiler
- İlgili piyasa yapıcılık düzenlemeleri ve duyuruları
Ancak bunların hiçbiri tek başına “bu hisseyi kesinlikle piyasa yapıcı kontrol ediyor” sonucunu vermez.
Özellikle emir tahtasındaki büyük emirler konusunda dikkatli olmak gerekir.
Büyük bir alış emri görmek, fiyatın kesin yükseleceği anlamına gelmez.
Büyük bir satış emri görmek de kesin olarak fiyatın düşeceğini göstermez.
Piyasa mikro yapısında emirlerin iptali, değiştirilmesi ve yeni emirlerin gelmesi sürekli gerçekleşebilir.
Dolayısıyla tek bir ekran görüntüsünden büyük yatırım kararı çıkarmak sağlıklı değildir.
“Piyasa Yapıcı Hisseyi Yükseltir” Yanılgısı
O gece en çok tartıştığımız konu buydu.
Emre şöyle dedi:
“İnsanlar neden piyasa yapıcı deyince doğrudan fiyat yükselişi düşünüyor?”
Derya cevap verdi:
“Çünkü yatırımcı belirsizliği bir aktöre bağlamak istiyor.”
Bence çok doğruydu.
Bir hisse yükseliyorsa, bunun arkasında şirketin beklentileri, sektör gelişmeleri, bilanço, faiz ortamı, yatırımcı talebi, piyasa koşulları ve sayısız başka faktör bulunabilir.
Piyasa yapıcılık ise esas olarak likidite ve düzenli kotasyon sağlama fonksiyonuyla ilgilidir.
Dolayısıyla “piyasa yapıcı var, hisse kesin çıkar” şeklinde bir denklem kurulamaz.
Aynı şekilde “piyasa yapıcı satış yapıyor, kesin düşecek” düşüncesi de yatırım kararının tek dayanağı olmamalıdır.
Bir yatırımcı için daha doğru soru şudur:
Bu piyasadaki fiyat oluşumu nasıl gerçekleşiyor ve elimdeki veriler şirketin gerçek değeri hakkında bana ne söylüyor?
Bu soru, yatırımcıyı söylentiden analize götürür.
Hikâyenin Dönüm Noktası: Tahta Değil, İnsan
Gece ilerlemişti.
Emre telefonunu masaya bıraktı.
“Sanırım mesele tahtada gördüğümüzden daha büyük.”
Derya başını salladı.
“Çünkü tahtaya baktığımızda aslında insan davranışlarını görüyoruz.”
Bu söz üzerine ben de düşündüm.
Borsada çoğu zaman grafiklere bakıyoruz.
Yeşil ve kırmızı mumlar.
Alış emirleri.
Satış emirleri.
Hacim.
Fiyat.
Ama bu rakamların arkasında beklenti var.
Korku var.
Sabırsızlık var.
Plan var.
Bazen de sürü psikolojisi var.
Piyasa yapıcı kavramını anlamak bu nedenle yalnızca teknik bir finans konusu değil.
Aynı zamanda piyasaların nasıl çalıştığını ve insanların belirsizlik karşısında nasıl davrandığını anlamakla ilgili.
Bir yatırımcı “piyasa yapıcı bu hisseyi götürecek” dediğinde aslında belki de geleceğe ilişkin bir kesinlik arıyor.
“Bu hisse neden hareket etmiyor?” diye soran kişi ise belki de likiditeyi anlamaya çalışıyor.
“Tahtada neden sürekli alış-satış emri var?” diyen yatırımcı ise piyasa mikro yapısına doğru ilk adımı atıyor olabilir.
Forumda En Çok Yapılan Hata: Kavramları Birbirine Karıştırmak
Bence bu konunun en önemli taraflarından biri de burada.
Piyasa yapıcı ≠ tahtacı ≠ manipülatör ≠ büyük yatırımcı.
Bu kavramların günlük konuşmalarda birbirinin yerine kullanılması yatırımcının zihnini karıştırabiliyor.
Bir piyasa yapıcı, piyasa yapıcılık faaliyeti kapsamında likidite sağlama yükümlülükleri bulunan profesyonel bir katılımcı olabilir.
“Tahtacı” ise çoğunlukla yatırımcıların belirli bir hissedeki güçlü veya etkili oyuncuyu tanımlamak için kullandığı gayriresmî bir ifadedir.
Manipülasyon ise bundan tamamen farklı, hukuki ve düzenleyici açıdan ciddi bir konudur.
Bunları aynı şeymiş gibi değerlendirmek hem finansal okuryazarlığı zayıflatır hem de yanlış yatırım kararlarına yol açabilir.
Güvenilir bilgi arayan yatırımcı açısından en sağlam yöntem, sosyal medya yorumlarını resmi kaynaklarla karşılaştırmaktır.
Türkiye'de bunun için özellikle Sermaye Piyasası Kurulu ve Borsa İstanbul tarafından yayımlanan düzenlemeler ve duyurular önem taşır. Şirket açıklamalarında ise Kamuyu Aydınlatma Platformu önemli bir kaynaktır.
Bir Yatırımcının Kendine Sorması Gereken Sorular
Ertesi gün Emre bana bir mesaj gönderdi.
“Dün gece konuştuklarımızdan sonra artık tahtaya farklı bakıyorum.”
Ben de ona şu soruları gönderdim:
“Bir hissede piyasa yapıcı olduğunu düşündüğüm şey gerçekten resmi bir piyasa yapıcılık faaliyeti mi?”
“Bunu hangi kaynaktan doğruladım?”
“Gördüğüm alış-satış emirleri gerçekten ne anlatıyor?”
“İşlem hacmi yeterli mi?”
“Spread nasıl?”
“Şirketin finansal durumu nasıl?”
“Yükseliş beklentimin dayanağı piyasa yapıcı söylentisi mi, yoksa şirket ve piyasa verileri mi?”
Ve belki de en önemlisi:
“Yanlış olduğumu gösteren hangi veri olursa fikrimi değiştiririm?”
Bence iyi yatırımcılığı kötü yatırımcılıktan ayıran sorulardan biri bu.
Çünkü piyasada herkes haklı olmak ister.
Fakat profesyonel düşünmenin temelinde yalnızca haklı çıkmak değil, yanıldığını fark edebilmek de vardır.
Piyasa Yapıcı Hisse Konusunda Son Söz Değil, Yeni Bir Başlangıç
Bugün “piyasa yapıcı hisse nedir?” diye soran birine tek cümleyle cevap vermem gerekse şöyle derdim:
Piyasa yapıcı, belirli piyasa kuralları çerçevesinde alış ve satış kotasyonları sağlayarak likiditeye katkıda bulunan profesyonel piyasa katılımcısıdır; piyasa yapıcı bulunan bir hisse ise bundan dolayı otomatik olarak yükselecek veya düşecek bir hisse değildir.
Fakat asıl mesele bu tanımı ezberlemek değil.
Asıl mesele, ekranda gördüğümüz her hareketin arkasına hemen bir hikâye yazmamak.
Bazen gerçekten önemli bir piyasa yapıcı faaliyeti vardır.
Bazen yalnızca normal yatırımcı emirleri vardır.
Bazen yüksek işlem hacmi vardır.
Bazen düşük likidite vardır.
Bazen de yatırımcıların kendi beklentileri fiyat hareketlerini olduğundan daha anlamlı gösterir.
Derya'nın o gece söylediği son cümle hâlâ aklımda:
“Piyasada en tehlikeli şey bilmediğin şeyi bilmek değil. Bildiğini sandığın şeyi hiç sorgulamamak.”
Emre ise her zamanki gibi konuyu pratik bir noktaya bağladı:
“O zaman yatırım stratejimize bir madde daha ekleyelim: Önce kavramı doğrula, sonra grafiğe bak.”
Bence oldukça iyi bir özetti.
Çünkü borsada bazen en değerli işlem, verdiğiniz işlem değildir.
Vermediğiniz yanlış işlem olabilir.
Ve belki de bir sonraki kez tahtada alış ve satış emirlerini gördüğünüzde kendinize şu soruyu sormak daha faydalı olacaktır:
“Ben burada gerçekten piyasa yapıcılığı mı görüyorum, yoksa görmek istediğim hikâyeyi mi?”