Sude
New member
Ayşe ise yatırım kararlarının ailesi, ortakları veya şirket çalışanları üzerindeki etkisini daha fazla sorgulayan, “Bu kararın finansal sonucu kadar insanlara etkisi ne olacak?” diye düşünen bir yönetici olabilir. Onun ilişki ve iletişim merkezli yaklaşımı da özellikle şirket finansında son derece değerlidir.
Ama hikâye burada bitmiyor.
Murat aynı zamanda piyasanın psikolojisini okuyabilen, ekip arkadaşlarının endişelerini önemseyen biri olabilir. Ayşe ise son derece analitik, veri odaklı ve gerektiğinde portföyü saniyesinde yeniden yapılandıran bir yatırım profesyoneli olabilir.
Çünkü iyi risk yönetimi cinsiyetle değil; eğitim, deneyim, karakter, disiplin, veri okuma becerisi, iletişim ve karar verme kalitesiyle şekillenir.
Hatta farklı kişiliklerin aynı risk komitesinde bulunması bazen daha değerlidir. Bir kişi “Pozisyonu küçültelim” derken diğeri “Önce neden bu kadar risk aldığımızı anlayalım” diyebilir.
İyi risk yönetimi bazen doğru cevabı bulmaktan önce doğru soruyu sorabilmektir.
Risk Limitleri: Portföyün Kırmızı Çizgileri
Risk yönetiminin en pratik araçlarından biri risk limitleridir.
Örneğin bir kurum;
- Tek bir varlığa maksimum ne kadar yatırım yapılabileceğini,
- Toplam döviz pozisyonunun sınırını,
- Günlük maksimum kaybı,
- Belirli bir portföyün maksimum VaR değerini,
- Likidite açısından tutulması gereken minimum varlık miktarını
belirleyebilir.
Bu limitlerin anlamlı olabilmesi için sadece Excel dosyasında bulunmaları yetmez.
Bir limit aşıldığında ne yapılacağı önceden belirlenmelidir.
Çünkü piyasa hareket ederken toplantı yapıp “Şimdi ne yapıyorduk?” demek biraz yangın çıktıktan sonra yangın tatbikatı planlamaya benzer.
Borsa İstanbul'un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda da risk yönetimi işlem öncesi ve işlem sonrası katmanlarla ele alınmakta; işlem öncesinde emir ve pozisyonlardan doğabilecek risklerin kontrol edilmesi, işlem sonrasında ise Takasbank tarafından portföy bazında teminatlandırma uygulanması gibi mekanizmalar kullanılmaktadır. Borsa İstanbul
Hedging: Riski Yok Etmek Değil, Dizginlemek
Riskten korunma, yani hedging, piyasa riskinin yönetiminde önemli bir araçtır.
Örneğin döviz geliri ve döviz borcu bulunan bir şirket, kur hareketlerinden doğan belirsizliği azaltmak amacıyla türev ürünlerden yararlanabilir.
Fakat hedge işlemi de sihirli değnek değildir.
Yanlış yapılan hedge yeni riskler oluşturabilir. Maliyet doğurabilir, likidite gereksinimi yaratabilir veya şirketin beklenmedik bir piyasa hareketinden elde edeceği avantajı sınırlayabilir.
Dolayısıyla asıl soru “Hedge yapmalı mıyız?” değil, şudur:
Hangi riski, ne ölçüde ve hangi maliyet karşılığında azaltmak istiyoruz?
Risk yönetiminde olgunluk biraz da burada başlar.
Backtesting: Model Gerçek Hayatta Sınavdan Geçiyor
Bir risk modeli kurduk diyelim. Peki çalışıyor mu?
İşte backtesting burada devreye girer.
Basitçe, modelin geçmişte öngördüğü risk değerleriyle gerçekleşen sonuçlar karşılaştırılır. Basel çerçevesinde VaR modellerinin gerçekleşen ve varsayımsal kâr-zarar sonuçlarıyla geriye dönük test edilmesine yönelik kurallar bulunmaktadır. Bank for International Settlements
Model sürekli olarak gerçek kayıpları olduğundan küçük gösteriyorsa “Model harika, piyasa kötü” demek pek ikna edici değildir.
Belki de model kötüdür.
Bu nedenle risk modelinin de düzenli olarak sorgulanması gerekir.
Çünkü finans dünyasında bazen en tehlikeli cümle şudur:
“Biz bunu yıllardır böyle yapıyoruz.”
Teknoloji Çok Şey Çözer, Ama İnsan Hatasını Tamamen Silmez
Günümüzde risk yönetimi büyük miktarda veri, otomatik limit kontrolleri, gerçek zamanlı raporlama ve gelişmiş analitik modellerle destekleniyor.
Fakat teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin insan davranışı ortadan kalkmıyor.
Bir yatırımcı aşırı özgüvenli olabilir.
Bir yönetici zarar eden pozisyonu kapatmak istemeyebilir.
Bir ekip önceki başarılarına gereğinden fazla güvenebilir.
Bir model geçmiş verilerde çok iyi çalışmış olabilir ama gelecekteki olağanüstü koşulları yeterince temsil etmeyebilir.
Dolayısıyla güçlü bir piyasa riski yönetimi sistemi yalnızca matematikten oluşmaz. Yönetişim, iletişim, kontrol kültürü ve karar disiplini de aynı derecede önemlidir.
Piyasa Riski Yönetiminde En Büyük Yanılgı
Bence en büyük yanılgı, risk yönetiminin “kârı azaltan bir fren” olarak görülmesidir.
Oysa iyi risk yönetimi çoğu zaman şirketin veya yatırımcının daha uzun süre oyunda kalmasını sağlar.
Bir yatırımcı bütün sermayesini tek bir pozisyona koyup kısa vadede büyük kazanç elde edebilir. Ancak aynı yatırımcı, ters yönde sert bir hareket olduğunda oyundan tamamen çıkabilir.
Başka bir yatırımcı daha mütevazı getiri hedefleyip pozisyon büyüklüğünü sınırlayabilir, portföyünü çeşitlendirebilir, stres senaryoları uygulayabilir ve likidite tamponu bırakabilir.
İlk yatırımcı bir süre daha başarılı görünebilir.
Ama uzun vadeli mesele şudur:
Kim kötü senaryoda hayatta kalabiliyor?
Finans dünyasında hayatta kalmak bazen en yüksek getiriyi elde etmekten daha değerlidir.
Son Söz: Risk Yönetimi Bir Korku Değil, Hazırlık Kültürüdür
Piyasa riski yönetimi aslında geleceği tahmin etmeye çalışmaktan çok, geleceğin tahmin edilemeyeceğini kabul etmektir.
Döviz kuru ne olacak?
Faiz nereye gidecek?
Borsa yükselecek mi?
Altın düşecek mi?
Petrol ne yapacak?
Bu soruların kesin cevaplarını kimse garanti edemez. Risk yönetiminin amacı da zaten geleceği kristal küreden okumak değildir.
Ama şu sorulara daha iyi cevaplar verebiliriz:
Yanılırsam ne kadar kaybederim?
Bu kaybı karşılayabilir miyim?
Hangi pozisyonum en kırılgan?
Piyasa beklenmedik biçimde hareket ederse hangi adımı atacağım?
Modelim gerçekten çalışıyor mu, yoksa sadece geçmişte şanslı mıydım?
İyi piyasa riski yönetimi, korkudan işlem yapmamak değil; korkuya rağmen plansız hareket etmemektir.
Ve belki de finans dünyasının en değerli stratejisi budur: Piyasayı yenmeye çalışmak yerine, piyasanın bazen sizi şaşırtacağını kabul edip buna rağmen oyunda kalabilecek bir sistem kurmak.
Çünkü grafikler her zaman konuşur.
Asıl mesele, kırmızı mumlar bağırmaya başladığında sizin hâlâ düşünebiliyor olmanızdır.
Ama hikâye burada bitmiyor.
Murat aynı zamanda piyasanın psikolojisini okuyabilen, ekip arkadaşlarının endişelerini önemseyen biri olabilir. Ayşe ise son derece analitik, veri odaklı ve gerektiğinde portföyü saniyesinde yeniden yapılandıran bir yatırım profesyoneli olabilir.
Çünkü iyi risk yönetimi cinsiyetle değil; eğitim, deneyim, karakter, disiplin, veri okuma becerisi, iletişim ve karar verme kalitesiyle şekillenir.
Hatta farklı kişiliklerin aynı risk komitesinde bulunması bazen daha değerlidir. Bir kişi “Pozisyonu küçültelim” derken diğeri “Önce neden bu kadar risk aldığımızı anlayalım” diyebilir.
İyi risk yönetimi bazen doğru cevabı bulmaktan önce doğru soruyu sorabilmektir.
Risk Limitleri: Portföyün Kırmızı Çizgileri
Risk yönetiminin en pratik araçlarından biri risk limitleridir.
Örneğin bir kurum;
- Tek bir varlığa maksimum ne kadar yatırım yapılabileceğini,
- Toplam döviz pozisyonunun sınırını,
- Günlük maksimum kaybı,
- Belirli bir portföyün maksimum VaR değerini,
- Likidite açısından tutulması gereken minimum varlık miktarını
belirleyebilir.
Bu limitlerin anlamlı olabilmesi için sadece Excel dosyasında bulunmaları yetmez.
Bir limit aşıldığında ne yapılacağı önceden belirlenmelidir.
Çünkü piyasa hareket ederken toplantı yapıp “Şimdi ne yapıyorduk?” demek biraz yangın çıktıktan sonra yangın tatbikatı planlamaya benzer.
Borsa İstanbul'un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda da risk yönetimi işlem öncesi ve işlem sonrası katmanlarla ele alınmakta; işlem öncesinde emir ve pozisyonlardan doğabilecek risklerin kontrol edilmesi, işlem sonrasında ise Takasbank tarafından portföy bazında teminatlandırma uygulanması gibi mekanizmalar kullanılmaktadır. Borsa İstanbul
Hedging: Riski Yok Etmek Değil, Dizginlemek
Riskten korunma, yani hedging, piyasa riskinin yönetiminde önemli bir araçtır.
Örneğin döviz geliri ve döviz borcu bulunan bir şirket, kur hareketlerinden doğan belirsizliği azaltmak amacıyla türev ürünlerden yararlanabilir.
Fakat hedge işlemi de sihirli değnek değildir.
Yanlış yapılan hedge yeni riskler oluşturabilir. Maliyet doğurabilir, likidite gereksinimi yaratabilir veya şirketin beklenmedik bir piyasa hareketinden elde edeceği avantajı sınırlayabilir.
Dolayısıyla asıl soru “Hedge yapmalı mıyız?” değil, şudur:
Hangi riski, ne ölçüde ve hangi maliyet karşılığında azaltmak istiyoruz?
Risk yönetiminde olgunluk biraz da burada başlar.
Backtesting: Model Gerçek Hayatta Sınavdan Geçiyor
Bir risk modeli kurduk diyelim. Peki çalışıyor mu?
İşte backtesting burada devreye girer.
Basitçe, modelin geçmişte öngördüğü risk değerleriyle gerçekleşen sonuçlar karşılaştırılır. Basel çerçevesinde VaR modellerinin gerçekleşen ve varsayımsal kâr-zarar sonuçlarıyla geriye dönük test edilmesine yönelik kurallar bulunmaktadır. Bank for International Settlements
Model sürekli olarak gerçek kayıpları olduğundan küçük gösteriyorsa “Model harika, piyasa kötü” demek pek ikna edici değildir.
Belki de model kötüdür.
Bu nedenle risk modelinin de düzenli olarak sorgulanması gerekir.
Çünkü finans dünyasında bazen en tehlikeli cümle şudur:
“Biz bunu yıllardır böyle yapıyoruz.”
Teknoloji Çok Şey Çözer, Ama İnsan Hatasını Tamamen Silmez
Günümüzde risk yönetimi büyük miktarda veri, otomatik limit kontrolleri, gerçek zamanlı raporlama ve gelişmiş analitik modellerle destekleniyor.
Fakat teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin insan davranışı ortadan kalkmıyor.
Bir yatırımcı aşırı özgüvenli olabilir.
Bir yönetici zarar eden pozisyonu kapatmak istemeyebilir.
Bir ekip önceki başarılarına gereğinden fazla güvenebilir.
Bir model geçmiş verilerde çok iyi çalışmış olabilir ama gelecekteki olağanüstü koşulları yeterince temsil etmeyebilir.
Dolayısıyla güçlü bir piyasa riski yönetimi sistemi yalnızca matematikten oluşmaz. Yönetişim, iletişim, kontrol kültürü ve karar disiplini de aynı derecede önemlidir.
Piyasa Riski Yönetiminde En Büyük Yanılgı
Bence en büyük yanılgı, risk yönetiminin “kârı azaltan bir fren” olarak görülmesidir.
Oysa iyi risk yönetimi çoğu zaman şirketin veya yatırımcının daha uzun süre oyunda kalmasını sağlar.
Bir yatırımcı bütün sermayesini tek bir pozisyona koyup kısa vadede büyük kazanç elde edebilir. Ancak aynı yatırımcı, ters yönde sert bir hareket olduğunda oyundan tamamen çıkabilir.
Başka bir yatırımcı daha mütevazı getiri hedefleyip pozisyon büyüklüğünü sınırlayabilir, portföyünü çeşitlendirebilir, stres senaryoları uygulayabilir ve likidite tamponu bırakabilir.
İlk yatırımcı bir süre daha başarılı görünebilir.
Ama uzun vadeli mesele şudur:
Kim kötü senaryoda hayatta kalabiliyor?
Finans dünyasında hayatta kalmak bazen en yüksek getiriyi elde etmekten daha değerlidir.
Son Söz: Risk Yönetimi Bir Korku Değil, Hazırlık Kültürüdür
Piyasa riski yönetimi aslında geleceği tahmin etmeye çalışmaktan çok, geleceğin tahmin edilemeyeceğini kabul etmektir.
Döviz kuru ne olacak?
Faiz nereye gidecek?
Borsa yükselecek mi?
Altın düşecek mi?
Petrol ne yapacak?
Bu soruların kesin cevaplarını kimse garanti edemez. Risk yönetiminin amacı da zaten geleceği kristal küreden okumak değildir.
Ama şu sorulara daha iyi cevaplar verebiliriz:
Yanılırsam ne kadar kaybederim?
Bu kaybı karşılayabilir miyim?
Hangi pozisyonum en kırılgan?
Piyasa beklenmedik biçimde hareket ederse hangi adımı atacağım?
Modelim gerçekten çalışıyor mu, yoksa sadece geçmişte şanslı mıydım?
İyi piyasa riski yönetimi, korkudan işlem yapmamak değil; korkuya rağmen plansız hareket etmemektir.
Ve belki de finans dünyasının en değerli stratejisi budur: Piyasayı yenmeye çalışmak yerine, piyasanın bazen sizi şaşırtacağını kabul edip buna rağmen oyunda kalabilecek bir sistem kurmak.
Çünkü grafikler her zaman konuşur.
Asıl mesele, kırmızı mumlar bağırmaya başladığında sizin hâlâ düşünebiliyor olmanızdır.