Sude
New member
Örneğin Türkiye’de Pembe gibi ekonomik olarak belirli bir güvenceye sahip, aile merkezli bir kadınla; göçmen, düşük gelirli, kayıt dışı çalışan veya etnik azınlığa mensup bir kadının “aile baskısı” deneyimi aynı olmayabilir.
İkisinin de kadın olması ortak bir deneyim yaratabilir; ancak karşılaştıkları riskler ve sahip oldukları kaynaklar farklı olabilir.
Bu nedenle “kadınların yaşadığı sorunlar” derken bütün kadınların aynı hayatı yaşadığını varsaymamak gerekiyor.
Erkekleri Sadece Suçlu Pozisyonuna Koymak Çözüm Getirir mi?
Pembe’nin hikâyesinde erkeklerin sorumluluğunu konuşmadan toplumsal cinsiyet analizi yapmak da mümkün değil.
Abdullah’ın davranışları bunun en belirgin örneği. Pembe’nin yaşadığı büyük kırılmalardan biri, kocasının önce Alev’le, daha sonra Işıl’la ilişki yaşamasıdır. Işıl’la ilişkisini Pembe’nin öğrenmesi, 95. bölümde aile içinde büyük bir çatışmaya dönüşür.
Ancak erkekleri tek bir kategori olarak değerlendirmek de doğru değil.
“Bütün erkekler böyledir” demek nasıl gerçekçi değilse, “erkeklerin bu konuda yapabileceği hiçbir şey yok” demek de gerçekçi değil.
Çözüm odaklı erkeklik tam burada önem kazanıyor.
Bir erkek için çözüm, yalnızca “kadınlara saygı duyuyorum” demekle başlamamalı. Ev işlerini paylaşmak, bakım sorumluluğunu üstlenmek, partnerinin ekonomik bağımsızlığını desteklemek, aile içindeki cinsiyetçi davranışlara itiraz etmek ve başka erkeklerin zararlı davranışlarını normalleştirmemek de bunun parçası.
Üstelik bu yalnızca bireysel iyilik meselesi değil. ILO, bakım ekonomisinin azaltılması, tanınması ve yeniden dağıtılması gerektiğini savunan “5R” çerçevesini öne çıkarıyor.
Yani çözüm “erkekler biraz daha yardım etsin” seviyesinde kalmamalı.
Bakım emeği ortak sorumluluk haline gelmeli.
Pembe’nin Ölümünde Kadınlar Birbirinin Düşmanı mı?
Bence dizinin en tartışmalı taraflarından biri tam da burada.
Pembe’yi öldüren Işıl’dır. Bundan kaçış yok.
Ancak hikâye kadınların birbirlerine yönelttiği öfkenin arkasındaki düzeni de düşündürüyor.
Pembe, Işıl’ı yalnızca “başka bir kadın” olarak görmüyor. Onu ailesinin ve evliliğinin karşısındaki tehdit olarak görüyor. Işıl açısından da Pembe, Abdullah’la kurmak istediği hayatın önündeki engel haline geliyor.
Böylece iki kadın, aynı erkek üzerinden birbirine karşı konumlanıyor.
Burada erkek egemen düzenin çok eski bir mekanizmasını görebiliriz: Kadınların birbirleriyle rekabet ettirilmesi.
Fakat bu noktada kadınları pasif kurbanlar olarak görmek de yanlış olur. Işıl’ın yaptığı cinayet bireysel bir seçimdir ve toplumsal koşullar bunu açıklayabilir ama haklı çıkaramaz.
Aynı şekilde Pembe’nin başka kadınların hayatına müdahale eden davranışlarını yalnızca “ataerkil sistem onu böyle yaptı” diyerek açıklamak da karakterin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Toplumsal analiz ile bireysel sorumluluğu birbirine karıştırmamak gerekiyor.
“Pembe’yi Kim Öldürdü?” Sorusunun İkinci Cevabı
Birinci cevap net: Işıl.
İkinci cevap ise daha karmaşık.
Pembe’yi öldüren kişi Işıl olabilir; fakat Pembe’nin yıllar boyunca içinde bulunduğu dünyayı şekillendiren şeyler çok daha geniş: evliliğe yüklenen anlamlar, kadınlık beklentileri, aile itibarı, ekonomik bağımlılık ihtimali, bakım emeğinin kadınlara yüklenmesi, erkeklerin ilişki içindeki sorumlulukları ve kadınların birbirleriyle rekabete sokulması.
Bunların hiçbiri “Pembe’nin ölümünden toplum sorumludur” gibi hukuki veya ahlaki bir sonuç doğurmaz.
Ama sanat eserlerinin gücü de burada.
Bir karakterin başına gelen trajediyi yalnızca “kötü bir insan yaptı” diyerek kapatmak yerine, o insanın nasıl bir sosyal ortamda ortaya çıktığını sormamıza imkân verir.
Benim burada kişisel bir yaşantımı kaynak göstererek konuşmam doğru olmaz; Pembe karakteriyle ilgili gerçek bir kişisel deneyimim yok. Bu nedenle yorumlarımı dizinin resmi sahneleri ve UN Women, ILO, OHCHR ve TÜİK gibi kurumsal kaynaklarda yer alan araştırmalarla temellendiriyorum. Bu ayrımı özellikle önemli buluyorum; kurgu karakter üzerine yapılan yorumla gerçek hayattaki kadınların deneyimini aynı şeymiş gibi sunmamak gerekiyor.
Forumda Asıl Tartışılması Gereken Sorular
Pembe’nin ölümü üzerinden bence şu sorular çok daha değerli:
Bir kadın ailesini korumaya çalışırken ne zaman kendi hayatını kaybetmeye başlar?
Pembe’nin davranışlarını toplumsal normlarla açıklamak, onun yaptığı yanlışların sorumluluğunu azaltır mı?
Işıl’ın cinayetini yalnızca bireysel kötülük olarak mı okumalıyız, yoksa kadınları birbirleriyle rekabete sokan toplumsal düzeni de tartışmalı mıyız?
Ekonomik bağımsızlık Pembe’nin hayatındaki seçimleri gerçekten değiştirebilir miydi?
Bir erkeğin aldatması veya evliliğini bitirmek istemesi, neden bazı durumlarda kadının bütün sosyal kimliğini tehdit eden bir olaya dönüşüyor?
Kadınların bakım emeğinin büyük kısmını üstlenmesi gerçekten “doğal” mı, yoksa çocukluktan itibaren öğretilen bir toplumsal rol mü?
Ve belki de en önemlisi:
Bir toplum kadınlardan aileyi korumasını beklerken, erkeklerden aynı ölçüde aile ilişkilerinin duygusal ve pratik yükünü taşımalarını bekliyor mu?
Pembe’nin hikâyesi bu soruların hepsine tek bir cevap vermiyor. Zaten değerli olan tarafı da bu.
Çünkü Pembe ne yalnızca “masum kadın” ne de yalnızca “kötü kaynana”. Işıl da yalnızca “kötü kadın” etiketiyle açıklanabilecek kadar basit değil. Abdullah da bütün erkeklerin temsilcisi değil.
Her biri kendi seçimlerinin sorumluluğunu taşıyan, fakat aynı zamanda belirli toplumsal koşullar içinde hareket eden karakterler.
Bu nedenle “Pembe’yi kim öldürdü?” sorusunun en dürüst cevabı iki katmanlıdır: Pembe’yi doğrudan Işıl öldürdü; fakat Pembe’nin hikâyesini anlamak için cinayetin arkasındaki toplumsal cinsiyet, güç, sınıf, aile ve norm ilişkilerine de bakmak gerekiyor.
Belki de dizinin bize bıraktığı en rahatsız edici soru şu:
Bir kadının hayatını yalnızca onu öldüren kişiye bakarak mı anlayacağız, yoksa o kadını yıllarca şekillendiren dünyaya da bakacak mıyız?
Kişisel deneyim açıklamasını güçlendirKaynakları metin içinde görünür kıl
Kişisel deneyim açıklamasını güçlendir
Kaynakları metin içinde görünür kıl
Samimi açılışı daha çarpıcı yap
İkisinin de kadın olması ortak bir deneyim yaratabilir; ancak karşılaştıkları riskler ve sahip oldukları kaynaklar farklı olabilir.
Bu nedenle “kadınların yaşadığı sorunlar” derken bütün kadınların aynı hayatı yaşadığını varsaymamak gerekiyor.
Erkekleri Sadece Suçlu Pozisyonuna Koymak Çözüm Getirir mi?
Pembe’nin hikâyesinde erkeklerin sorumluluğunu konuşmadan toplumsal cinsiyet analizi yapmak da mümkün değil.
Abdullah’ın davranışları bunun en belirgin örneği. Pembe’nin yaşadığı büyük kırılmalardan biri, kocasının önce Alev’le, daha sonra Işıl’la ilişki yaşamasıdır. Işıl’la ilişkisini Pembe’nin öğrenmesi, 95. bölümde aile içinde büyük bir çatışmaya dönüşür.
Ancak erkekleri tek bir kategori olarak değerlendirmek de doğru değil.
“Bütün erkekler böyledir” demek nasıl gerçekçi değilse, “erkeklerin bu konuda yapabileceği hiçbir şey yok” demek de gerçekçi değil.
Çözüm odaklı erkeklik tam burada önem kazanıyor.
Bir erkek için çözüm, yalnızca “kadınlara saygı duyuyorum” demekle başlamamalı. Ev işlerini paylaşmak, bakım sorumluluğunu üstlenmek, partnerinin ekonomik bağımsızlığını desteklemek, aile içindeki cinsiyetçi davranışlara itiraz etmek ve başka erkeklerin zararlı davranışlarını normalleştirmemek de bunun parçası.
Üstelik bu yalnızca bireysel iyilik meselesi değil. ILO, bakım ekonomisinin azaltılması, tanınması ve yeniden dağıtılması gerektiğini savunan “5R” çerçevesini öne çıkarıyor.
Yani çözüm “erkekler biraz daha yardım etsin” seviyesinde kalmamalı.
Bakım emeği ortak sorumluluk haline gelmeli.
Pembe’nin Ölümünde Kadınlar Birbirinin Düşmanı mı?
Bence dizinin en tartışmalı taraflarından biri tam da burada.
Pembe’yi öldüren Işıl’dır. Bundan kaçış yok.
Ancak hikâye kadınların birbirlerine yönelttiği öfkenin arkasındaki düzeni de düşündürüyor.
Pembe, Işıl’ı yalnızca “başka bir kadın” olarak görmüyor. Onu ailesinin ve evliliğinin karşısındaki tehdit olarak görüyor. Işıl açısından da Pembe, Abdullah’la kurmak istediği hayatın önündeki engel haline geliyor.
Böylece iki kadın, aynı erkek üzerinden birbirine karşı konumlanıyor.
Burada erkek egemen düzenin çok eski bir mekanizmasını görebiliriz: Kadınların birbirleriyle rekabet ettirilmesi.
Fakat bu noktada kadınları pasif kurbanlar olarak görmek de yanlış olur. Işıl’ın yaptığı cinayet bireysel bir seçimdir ve toplumsal koşullar bunu açıklayabilir ama haklı çıkaramaz.
Aynı şekilde Pembe’nin başka kadınların hayatına müdahale eden davranışlarını yalnızca “ataerkil sistem onu böyle yaptı” diyerek açıklamak da karakterin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Toplumsal analiz ile bireysel sorumluluğu birbirine karıştırmamak gerekiyor.
“Pembe’yi Kim Öldürdü?” Sorusunun İkinci Cevabı
Birinci cevap net: Işıl.
İkinci cevap ise daha karmaşık.
Pembe’yi öldüren kişi Işıl olabilir; fakat Pembe’nin yıllar boyunca içinde bulunduğu dünyayı şekillendiren şeyler çok daha geniş: evliliğe yüklenen anlamlar, kadınlık beklentileri, aile itibarı, ekonomik bağımlılık ihtimali, bakım emeğinin kadınlara yüklenmesi, erkeklerin ilişki içindeki sorumlulukları ve kadınların birbirleriyle rekabete sokulması.
Bunların hiçbiri “Pembe’nin ölümünden toplum sorumludur” gibi hukuki veya ahlaki bir sonuç doğurmaz.
Ama sanat eserlerinin gücü de burada.
Bir karakterin başına gelen trajediyi yalnızca “kötü bir insan yaptı” diyerek kapatmak yerine, o insanın nasıl bir sosyal ortamda ortaya çıktığını sormamıza imkân verir.
Benim burada kişisel bir yaşantımı kaynak göstererek konuşmam doğru olmaz; Pembe karakteriyle ilgili gerçek bir kişisel deneyimim yok. Bu nedenle yorumlarımı dizinin resmi sahneleri ve UN Women, ILO, OHCHR ve TÜİK gibi kurumsal kaynaklarda yer alan araştırmalarla temellendiriyorum. Bu ayrımı özellikle önemli buluyorum; kurgu karakter üzerine yapılan yorumla gerçek hayattaki kadınların deneyimini aynı şeymiş gibi sunmamak gerekiyor.
Forumda Asıl Tartışılması Gereken Sorular
Pembe’nin ölümü üzerinden bence şu sorular çok daha değerli:
Bir kadın ailesini korumaya çalışırken ne zaman kendi hayatını kaybetmeye başlar?
Pembe’nin davranışlarını toplumsal normlarla açıklamak, onun yaptığı yanlışların sorumluluğunu azaltır mı?
Işıl’ın cinayetini yalnızca bireysel kötülük olarak mı okumalıyız, yoksa kadınları birbirleriyle rekabete sokan toplumsal düzeni de tartışmalı mıyız?
Ekonomik bağımsızlık Pembe’nin hayatındaki seçimleri gerçekten değiştirebilir miydi?
Bir erkeğin aldatması veya evliliğini bitirmek istemesi, neden bazı durumlarda kadının bütün sosyal kimliğini tehdit eden bir olaya dönüşüyor?
Kadınların bakım emeğinin büyük kısmını üstlenmesi gerçekten “doğal” mı, yoksa çocukluktan itibaren öğretilen bir toplumsal rol mü?
Ve belki de en önemlisi:
Bir toplum kadınlardan aileyi korumasını beklerken, erkeklerden aynı ölçüde aile ilişkilerinin duygusal ve pratik yükünü taşımalarını bekliyor mu?
Pembe’nin hikâyesi bu soruların hepsine tek bir cevap vermiyor. Zaten değerli olan tarafı da bu.
Çünkü Pembe ne yalnızca “masum kadın” ne de yalnızca “kötü kaynana”. Işıl da yalnızca “kötü kadın” etiketiyle açıklanabilecek kadar basit değil. Abdullah da bütün erkeklerin temsilcisi değil.
Her biri kendi seçimlerinin sorumluluğunu taşıyan, fakat aynı zamanda belirli toplumsal koşullar içinde hareket eden karakterler.
Bu nedenle “Pembe’yi kim öldürdü?” sorusunun en dürüst cevabı iki katmanlıdır: Pembe’yi doğrudan Işıl öldürdü; fakat Pembe’nin hikâyesini anlamak için cinayetin arkasındaki toplumsal cinsiyet, güç, sınıf, aile ve norm ilişkilerine de bakmak gerekiyor.
Belki de dizinin bize bıraktığı en rahatsız edici soru şu:
Bir kadının hayatını yalnızca onu öldüren kişiye bakarak mı anlayacağız, yoksa o kadını yıllarca şekillendiren dünyaya da bakacak mıyız?
Kişisel deneyim açıklamasını güçlendirKaynakları metin içinde görünür kıl
Kişisel deneyim açıklamasını güçlendir
Kaynakları metin içinde görünür kıl
Samimi açılışı daha çarpıcı yap