Melis
New member
Bursa Yıldırım’da Kaç Mahalle Var? Bir Sayının Peşinden Yıldırım’ın Hafızasına Yolculuk
Geçenlerde bir arkadaşımın “Yıldırım’da tam olarak kaç mahalle var?” diye sormasıyla başlayan küçük bir sohbetin bu kadar uzun süreceğini hiç düşünmemiştim. Açıkçası ilk anda vereceğim cevap belliydi: “69 mahalle.”
Fakat konu biraz araştırılınca işin o kadar basit olmadığını gördüm. Eski belediye haberlerinde 69 mahalle ifadesi geçiyor, daha sonraki resmi belgelerde ise 71 mahalleden söz ediliyor. Üstelik belediyenin güncel “Yıldırım Hakkında” sayfasında da 71 mahalle bilgisi yer alıyor. 2025 Yıldırım Belediyesi Faaliyet Raporu da ilçede 71 mahalle bulunduğunu açıkça belirtiyor. Yıldırım Belediyesi+1
İşte tam burada merak ettim: Bir ilçenin mahalle sayısı neden zaman içinde değişir? Bunun arkasında yalnızca idari bir düzenleme mi vardır, yoksa mahallelerin hikâyesinde Bursa'nın büyümesi, göç, şehirleşme ve toplumsal değişim de saklı mıdır?
Sonra kendimi Yıldırım'ın sokaklarında hayal ettim.
Ve hikâyemiz böyle başladı.
Bir Akşamüstü, Yıldırım Haritasının Başında
Akşamüstüydü.
Masada eski bir Bursa haritası, bilgisayar ekranında belediyenin mahalle listesi, kenarda da soğumaya yüz tutmuş bir çay vardı. Yanımda çocukluğundan beri Bursa'da yaşayan iki arkadaşım bulunuyordu: Murat ve Zeynep.
Murat haritayı önüne çekti.
“Bence önce sayıyı netleştirelim,” dedi. “Sonra mahalleleri tek tek işaretleriz. Yoksa isimler birbirine girer.”
Zeynep gülümsedi.
“Sen yine hemen çözüm planına geçtin. Önce bu mahallelerin neden böyle adlandırıldığını konuşsak?”
Murat omuz silkti.
“Sonuçta sorunun cevabı belli. Kaç mahalle var? Yetmiş bir.”
“Evet ama,” dedi Zeynep, “bir mahalleyi sadece haritada bir sınır olarak görürsek hikâyenin yarısını kaçırırız.”
O cümle masadaki konuşmanın yönünü değiştirdi.
Murat sayıları ve sınırları düzenlemeye başladı. Zeynep ise mahalle adlarının çağrıştırdığı hikâyeleri anlatıyordu.
Birinin yaklaşımı daha çok “Nasıl çözeriz?” sorusuna, diğerinin yaklaşımı ise “Burada kimler yaşıyor ve bu yer insanlar için ne ifade ediyor?” sorusuna dayanıyordu.
İkisi de gerekliydi.
Çünkü şehir dediğimiz şey yalnızca yollar, binalar ve sınırlar değildi.
Şehir aynı zamanda hatıralardı.
Önce Cevabı Verelim: Yıldırım’da Kaç Mahalle Var?
Bugünkü resmi belediye kaynaklarına göre Bursa'nın Yıldırım ilçesinde 71 mahalle bulunuyor. Yıldırım Belediyesi'nin güncel ilçe tanıtım sayfasında 71 mahalle olduğu belirtiliyor. 2025 yılı faaliyet raporunda da 31 Aralık 2025 itibarıyla belediyeye bağlı 71 mahalle listelenmiş durumda. Yıldırım Belediyesi+1
Bu nedenle bugün “Bursa Yıldırım'da kaç mahalle var?” sorusunun güncel cevabı:
71 mahalle.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var.
İnternette hâlâ 69 mahalle bilgisinin karşınıza çıkması mümkün. Bunun nedeni, Yıldırım'ın geçmiş yıllarındaki resmi kaynaklarda gerçekten 69 mahalle olarak geçmesi. Örneğin Yıldırım Belediyesi'nin daha eski bir faaliyet raporunda 69 mahalle listelenmiş; belediyenin 2019 ve 2020 dönemine ait bazı haberlerinde de 69 mahalle ifadesi kullanılmış. Yıldırım Belediyesi+2Yıldırım Belediyesi+2
Dolayısıyla farklı internet sayfalarında iki farklı sayı görmek, ilk bakışta bir hata gibi görünse de aslında farklı tarihlere ait idari verilerden kaynaklanabiliyor.
Murat hemen araya girdi:
“Yani benim ilk söylediğim cevap yanlış değildi ama güncel değildi.”
Zeynep başını salladı.
“Tam olarak öyle.”
İşte şehir araştırmalarında küçük bir ayrıntının ne kadar önemli olduğunu o anda fark ettik.
Bir bilgi doğru olabilir ama hangi yıl için doğru olduğunu söylemeden eksik kalabilir.
71 Mahallenin İsimleri: Haritada Bir İlçeden Fazlası
Masadaki listeyi açtığımızda 71 isim karşımıza çıktı:
152 Evler, 75. Yıl, Akçağlayan, Anadolu, Arabayatağı, Bağlaraltı, Balaban, Baruthane, Beyazıt, Cumalıkızık, Çelebi Mehmet, Çınarönü, Davutdede, Davutkadı, Değirmenlikızık, Değirmenönü, Demetevler, Duaçınarı, Eğitim, Emirsultan, Erikli, Ertuğrulgazi, Esenevler, Fidyekızık, Güllük, Hacıseyfettin, Hacivat, Hamamlıkızık, Hocataşkın, İsabey, Kaplıkaya, Karaağaç, Karamazak, Karapınar, Kazım Karabekir, Kurtoğlu, Maltepe, Mehmet Akif Ersoy, Mevlana, Meydancık, Millet, Mimar Sinan, Mollaarap, Musababa, Namazgah, Ortabağlar, Piremir, Sakarya, Samanlı, Selçukbey, Selimzade, Sıracevizler, Sinandede, Siteler, Şirinevler, Şükraniye, Teferrüç, Ulus, Umurbey, Vakıf, Vatan, Yavuzselim, Yediselviler, Yenimahalle, Yeşil, Yeşilyayla, Yiğitler, Yıldırım, Yunusemre, Zeyniler ve Zümrüteevler. Yıldırım Belediyesi+1
Bu isimleri yüksek sesle okuyunca bile Yıldırım'ın nasıl katmanlı bir yer olduğu anlaşılabiliyor.
Bir tarafta Cumalıkızık, Hamamlıkızık, Değirmenlikızık ve Fidyekızık gibi geçmişin izlerini taşıyan adlar var.
Diğer tarafta 75. Yıl, Mehmet Akif Ersoy, Kazım Karabekir, Yavuzselim, Ertuğrulgazi gibi farklı dönemlerin tarihsel ve toplumsal hafızasına işaret eden isimler bulunuyor.
Bir de doğrudan gündelik hayatı çağrıştıran Siteler, Ortabağlar, Bağlaraltı, Yenimahalle, Demetevler gibi adlar var.
Zeynep listeyi incelerken bir anda durdu.
“Şuna bak,” dedi. “Aslında bu liste Bursa'nın küçük bir tarih kitabı gibi.”
Murat bu kez itiraz etmedi.
Çünkü haklıydı.
Yıldırım'ın Tarihi: Bir İlçe Nasıl Şehirleşti?
Yıldırım'ın hikâyesi Bursa'nın genel şehirleşme hikâyesinden ayrı düşünülemez.
İlçe 1987 yılında kuruldu ve Bursa'nın büyükşehir statüsüne geçiş süreciyle birlikte merkez ilçelerden biri haline geldi. Adını Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezid'den alıyor. İlçenin Uludağ'ın eteklerinde konumlanması da yerleşimin coğrafi karakterini belirleyen temel unsurlardan biri. Bursa Diyanet
Fakat Yıldırım'ın bugünkü görünümü yalnızca Osmanlı geçmişinin sonucu değil.
Göçler, yeni konut alanları, sanayi, ulaşım ağları ve Bursa'nın büyümesi ilçenin sosyal dokusunu yıllar içerisinde değiştirdi.
Resmi planlama belgelerinde Yıldırım'ın sanayi ve ticaret faaliyetleriyle birlikte geliştiği görülüyor. Duaçınarı'nda dokuma sanayinin, Hacivat çevresinde çeşitli sanayi faaliyetlerinin, Ankara Yolu aksında ise ulaşım ve ticaret hareketliliğinin öne çıktığı belirtiliyor. Yıldırım Belediyesi
Bu açıdan mahalle isimlerine bakmak başka bir anlam kazanıyor.
Mahalle, yalnızca “evlerin bulunduğu bölge” değildir.
Bir mahallenin nüfusu değişir.
Sokakları değişir.
Eski evlerin yerini apartmanlar alabilir.
Çocukların oynadığı boş alanların yerini yeni yapılar doldurabilir.
Ama bazen mahalle adı bütün bu değişimin ortasında yaşamaya devam eder.
İşte şehirlerin hafızası biraz da burada saklıdır.
Murat'ın Defteri, Zeynep'in Hikâyeleri
Ertesi gün tekrar buluştuk.
Murat yanında küçük bir defter getirmişti.
“Mahalleleri üç gruba ayırdım,” dedi. “Tarihî karakteri belirgin olanlar, yoğun konut dokusuna sahip olanlar ve daha karma kullanımlı bölgeler.”
Zeynep güldü.
“Sen gerçekten her şeyi sınıflandırıyorsun.”
“Bir şeyi anlamanın en kolay yolu önce düzenlemek.”
“Bazen de önce dinlemek gerekir.”
Bu kez ikisi de haklıydı.
Murat'ın yöntemi bize haritanın bütününü görmemizi sağlıyordu.
Zeynep'in yöntemi ise haritadaki çizgilerin arkasındaki insanları hatırlatıyordu.
Örneğin bir mahallede yeni taşınan genç bir aile için önemli olan şey ulaşım olabilir.
Yaşlı bir mahalle sakini için aynı yerin önemi, yıllardır tanıdığı komşuları ve alışkanlıkları olabilir.
Çocuklu bir aile için okul ve parklar öne çıkabilir.
Esnaf için yaya hareketliliği ve ticaret hayatı daha önemli olabilir.
Dolayısıyla “Bir mahallenin ihtiyacı nedir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur.
İşte bu noktada kadınların ve erkeklerin toplumsal hayata bakışını tek bir kalıba sokmanın ne kadar yanıltıcı olduğunu da düşündüm.
Murat'ın stratejik yaklaşımı erkek olduğu için değil, kişiliği ve çalışma biçimi nedeniyle böyleydi.
Zeynep'in ilişkileri, insanların duygularını ve mahalle bağlarını önemsemesi de kadın olduğu için otomatik olarak ortaya çıkan bir özellik değildi.
Üstelik ikisinin yaklaşımı birbirini tamamlıyordu.
Murat “Bu sorunu nasıl çözeriz?” diyordu.
Zeynep ise “Çözüm kimin hayatını nasıl değiştirecek?” diye soruyordu.
Şehir yönetimi açısından iki soru da vazgeçilmezdi.
Bir Mahalle Sayısı Neden Değişir?
Forumlarda bazen şöyle bir soru görürüz:
“Geçen yıl 69 diyordunuz, şimdi neden 71 oldu?”
Bunun cevabını yalnızca “belediye yanlış yazmış” diye geçiştirmek doğru olmaz.
İdari sınırlar, mahalle düzenlemeleri ve resmi kayıtlar zaman içerisinde değişebilir. Nitekim Yıldırım Belediyesi'nin eski belgelerinde 69 mahalle bilgisi bulunurken, 2023 ve 2024 dönemindeki belediye belgelerinde 71 mahalle ifadesi kullanılmıştır. Yıldırım Belediyesi+1
2023 yılında belediyenin 71 mahalle muhtarıyla çalıştığını belirten resmi rapor da bu değişimin artık kurumsal kayıtlara yansıdığını gösteriyor. Yıldırım Belediyesi
Daha da ilginci, 2023 tarihli resmi belediye haberlerinde ilçedeki 71 mahallenin tamamında çalışma yürütüldüğü belirtiliyor. Yıldırım Belediyesi
Yani bugün için 71 sayısını kullanmak gerekiyor.
Fakat eski bir yazıda 69 görürseniz hemen “Bu bilgi tamamen yanlış” demek yerine, “Bu hangi döneme ait?” diye sormak daha sağlıklı.
Bence internet araştırmalarında en çok gözden kaçırdığımız noktalardan biri tam da bu.
Yıldırım'ın Mahalleleri Bize Ne Anlatıyor?
Gece eve dönerken bir an durup düşündüm.
71 sayısı aslında ne anlatıyordu?
Sadece 71 mi?
Hayır.
Bu sayı, farklı dönemlerde oluşmuş yerleşimlerin aynı ilçe sınırları içinde buluştuğunu anlatıyordu.
Bir tarafta tarihî Bursa'nın izleri vardı.
Bir tarafta hızla büyüyen modern kent.
Bir tarafta sanayi ve ticaret.
Diğer tarafta mahalle kültürü.
Bir tarafta eski komşuluk ilişkileri.
Diğer tarafta apartman yaşamının daha mesafeli dünyası.
Yıldırım'ın nüfus yapısında göçün de önemli bir yeri bulunuyor. Resmi ilçe bilgilerinde farklı şehirlerden ve Balkanlar'dan gelen nüfus gruplarının ilçeye yerleştiği belirtiliyor. Bursa Diyanet
Bu da mahalle kavramını daha ilginç hale getiriyor.
Çünkü aynı sokakta farklı şehirlerden gelmiş, farklı aile hikâyelerine sahip insanlar yaşayabiliyor.
Birinin memleketi Artvin olabilir.
Bir başkasının ailesi Kars'tan gelmiş olabilir.
Bir diğerinin geçmişi Balkanlara uzanabilir.
Ama çocukları aynı okulda okuyabilir.
Aynı pazardan alışveriş yapabilir.
Aynı otobüsü bekleyebilir.
Aynı yağmurda aynı durağın altında kalabilir.
Şehir dediğimiz şey biraz da budur.
Farklı hikâyelerin aynı mekânda buluşması.
Yıldırım'ı Sadece Sayıyla Anlamak Mümkün mü?
Murat sonunda defterini kapattı.
“71,” dedi.
“Cevabı bulduk.”
Zeynep çantasını toplarken gülümsedi.
“Sayısını bulduk.”
“Farkı ne?”
“Mahalleleri tanımak başka.”
O an ikisinin de haklı olduğunu düşündüm.
Eğer sadece bilgi arıyorsanız cevap oldukça kısa:
Bursa Yıldırım ilçesinde güncel resmi belediye kayıtlarına göre 71 mahalle bulunmaktadır. Yıldırım Belediyesi+1
Ama Yıldırım'ı gerçekten anlamaya çalışıyorsanız, 71 sayısından sonra sorulacak çok daha fazla soru var.
Bu mahallelerin hangileri tarihî dokusuyla öne çıkıyor?
Hangilerinde eski mahalle kültürü daha güçlü?
Hangi bölgelerde şehirleşme daha hızlı değişti?
Göç, mahallelerin sosyal yapısını nasıl dönüştürdü?
Mahalle adları geçmişten bugüne hangi hikâyeleri taşıyor?
Ve belki de en önemlisi:
Bir mahalleyi mahalle yapan şey nedir? Sınırları mı, binaları mı, muhtarlığı mı, yoksa orada yaşayan insanların birbirleriyle kurduğu ilişki mi?
Bence Yıldırım'ın asıl hikâyesi tam burada başlıyor.
Çünkü haritada 71 mahalle görüyoruz.
Ama o 71 ismin altında binlerce aile, milyonlarca günlük karşılaşma, nesilden nesile aktarılan hatıralar ve sürekli değişen bir Bursa var.
Belki siz Yıldırım'da yaşıyorsunuz.
Belki çocukluğunuz orada geçti.
Belki yalnızca Cumalıkızık'ı, Emirsultan'ı, Yeşil'i veya başka bir mahallesini ziyaret ettiniz.
Ama eminim sizin de bir mahalleniz vardır.
Sizi düşündüğünüzde ilk aklınıza gelen bir sokak, bir bakkal, bir okul, bir park ya da yıllardır değişmeyen bir bina...
Sizin için Yıldırım'da “mahalle” denince ilk hangi isim ve hangi anı geliyor?
Geçenlerde bir arkadaşımın “Yıldırım’da tam olarak kaç mahalle var?” diye sormasıyla başlayan küçük bir sohbetin bu kadar uzun süreceğini hiç düşünmemiştim. Açıkçası ilk anda vereceğim cevap belliydi: “69 mahalle.”
Fakat konu biraz araştırılınca işin o kadar basit olmadığını gördüm. Eski belediye haberlerinde 69 mahalle ifadesi geçiyor, daha sonraki resmi belgelerde ise 71 mahalleden söz ediliyor. Üstelik belediyenin güncel “Yıldırım Hakkında” sayfasında da 71 mahalle bilgisi yer alıyor. 2025 Yıldırım Belediyesi Faaliyet Raporu da ilçede 71 mahalle bulunduğunu açıkça belirtiyor. Yıldırım Belediyesi+1
İşte tam burada merak ettim: Bir ilçenin mahalle sayısı neden zaman içinde değişir? Bunun arkasında yalnızca idari bir düzenleme mi vardır, yoksa mahallelerin hikâyesinde Bursa'nın büyümesi, göç, şehirleşme ve toplumsal değişim de saklı mıdır?
Sonra kendimi Yıldırım'ın sokaklarında hayal ettim.
Ve hikâyemiz böyle başladı.
Bir Akşamüstü, Yıldırım Haritasının Başında
Akşamüstüydü.
Masada eski bir Bursa haritası, bilgisayar ekranında belediyenin mahalle listesi, kenarda da soğumaya yüz tutmuş bir çay vardı. Yanımda çocukluğundan beri Bursa'da yaşayan iki arkadaşım bulunuyordu: Murat ve Zeynep.
Murat haritayı önüne çekti.
“Bence önce sayıyı netleştirelim,” dedi. “Sonra mahalleleri tek tek işaretleriz. Yoksa isimler birbirine girer.”
Zeynep gülümsedi.
“Sen yine hemen çözüm planına geçtin. Önce bu mahallelerin neden böyle adlandırıldığını konuşsak?”
Murat omuz silkti.
“Sonuçta sorunun cevabı belli. Kaç mahalle var? Yetmiş bir.”
“Evet ama,” dedi Zeynep, “bir mahalleyi sadece haritada bir sınır olarak görürsek hikâyenin yarısını kaçırırız.”
O cümle masadaki konuşmanın yönünü değiştirdi.
Murat sayıları ve sınırları düzenlemeye başladı. Zeynep ise mahalle adlarının çağrıştırdığı hikâyeleri anlatıyordu.
Birinin yaklaşımı daha çok “Nasıl çözeriz?” sorusuna, diğerinin yaklaşımı ise “Burada kimler yaşıyor ve bu yer insanlar için ne ifade ediyor?” sorusuna dayanıyordu.
İkisi de gerekliydi.
Çünkü şehir dediğimiz şey yalnızca yollar, binalar ve sınırlar değildi.
Şehir aynı zamanda hatıralardı.
Önce Cevabı Verelim: Yıldırım’da Kaç Mahalle Var?
Bugünkü resmi belediye kaynaklarına göre Bursa'nın Yıldırım ilçesinde 71 mahalle bulunuyor. Yıldırım Belediyesi'nin güncel ilçe tanıtım sayfasında 71 mahalle olduğu belirtiliyor. 2025 yılı faaliyet raporunda da 31 Aralık 2025 itibarıyla belediyeye bağlı 71 mahalle listelenmiş durumda. Yıldırım Belediyesi+1
Bu nedenle bugün “Bursa Yıldırım'da kaç mahalle var?” sorusunun güncel cevabı:
71 mahalle.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var.
İnternette hâlâ 69 mahalle bilgisinin karşınıza çıkması mümkün. Bunun nedeni, Yıldırım'ın geçmiş yıllarındaki resmi kaynaklarda gerçekten 69 mahalle olarak geçmesi. Örneğin Yıldırım Belediyesi'nin daha eski bir faaliyet raporunda 69 mahalle listelenmiş; belediyenin 2019 ve 2020 dönemine ait bazı haberlerinde de 69 mahalle ifadesi kullanılmış. Yıldırım Belediyesi+2Yıldırım Belediyesi+2
Dolayısıyla farklı internet sayfalarında iki farklı sayı görmek, ilk bakışta bir hata gibi görünse de aslında farklı tarihlere ait idari verilerden kaynaklanabiliyor.
Murat hemen araya girdi:
“Yani benim ilk söylediğim cevap yanlış değildi ama güncel değildi.”
Zeynep başını salladı.
“Tam olarak öyle.”
İşte şehir araştırmalarında küçük bir ayrıntının ne kadar önemli olduğunu o anda fark ettik.
Bir bilgi doğru olabilir ama hangi yıl için doğru olduğunu söylemeden eksik kalabilir.
71 Mahallenin İsimleri: Haritada Bir İlçeden Fazlası
Masadaki listeyi açtığımızda 71 isim karşımıza çıktı:
152 Evler, 75. Yıl, Akçağlayan, Anadolu, Arabayatağı, Bağlaraltı, Balaban, Baruthane, Beyazıt, Cumalıkızık, Çelebi Mehmet, Çınarönü, Davutdede, Davutkadı, Değirmenlikızık, Değirmenönü, Demetevler, Duaçınarı, Eğitim, Emirsultan, Erikli, Ertuğrulgazi, Esenevler, Fidyekızık, Güllük, Hacıseyfettin, Hacivat, Hamamlıkızık, Hocataşkın, İsabey, Kaplıkaya, Karaağaç, Karamazak, Karapınar, Kazım Karabekir, Kurtoğlu, Maltepe, Mehmet Akif Ersoy, Mevlana, Meydancık, Millet, Mimar Sinan, Mollaarap, Musababa, Namazgah, Ortabağlar, Piremir, Sakarya, Samanlı, Selçukbey, Selimzade, Sıracevizler, Sinandede, Siteler, Şirinevler, Şükraniye, Teferrüç, Ulus, Umurbey, Vakıf, Vatan, Yavuzselim, Yediselviler, Yenimahalle, Yeşil, Yeşilyayla, Yiğitler, Yıldırım, Yunusemre, Zeyniler ve Zümrüteevler. Yıldırım Belediyesi+1
Bu isimleri yüksek sesle okuyunca bile Yıldırım'ın nasıl katmanlı bir yer olduğu anlaşılabiliyor.
Bir tarafta Cumalıkızık, Hamamlıkızık, Değirmenlikızık ve Fidyekızık gibi geçmişin izlerini taşıyan adlar var.
Diğer tarafta 75. Yıl, Mehmet Akif Ersoy, Kazım Karabekir, Yavuzselim, Ertuğrulgazi gibi farklı dönemlerin tarihsel ve toplumsal hafızasına işaret eden isimler bulunuyor.
Bir de doğrudan gündelik hayatı çağrıştıran Siteler, Ortabağlar, Bağlaraltı, Yenimahalle, Demetevler gibi adlar var.
Zeynep listeyi incelerken bir anda durdu.
“Şuna bak,” dedi. “Aslında bu liste Bursa'nın küçük bir tarih kitabı gibi.”
Murat bu kez itiraz etmedi.
Çünkü haklıydı.
Yıldırım'ın Tarihi: Bir İlçe Nasıl Şehirleşti?
Yıldırım'ın hikâyesi Bursa'nın genel şehirleşme hikâyesinden ayrı düşünülemez.
İlçe 1987 yılında kuruldu ve Bursa'nın büyükşehir statüsüne geçiş süreciyle birlikte merkez ilçelerden biri haline geldi. Adını Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezid'den alıyor. İlçenin Uludağ'ın eteklerinde konumlanması da yerleşimin coğrafi karakterini belirleyen temel unsurlardan biri. Bursa Diyanet
Fakat Yıldırım'ın bugünkü görünümü yalnızca Osmanlı geçmişinin sonucu değil.
Göçler, yeni konut alanları, sanayi, ulaşım ağları ve Bursa'nın büyümesi ilçenin sosyal dokusunu yıllar içerisinde değiştirdi.
Resmi planlama belgelerinde Yıldırım'ın sanayi ve ticaret faaliyetleriyle birlikte geliştiği görülüyor. Duaçınarı'nda dokuma sanayinin, Hacivat çevresinde çeşitli sanayi faaliyetlerinin, Ankara Yolu aksında ise ulaşım ve ticaret hareketliliğinin öne çıktığı belirtiliyor. Yıldırım Belediyesi
Bu açıdan mahalle isimlerine bakmak başka bir anlam kazanıyor.
Mahalle, yalnızca “evlerin bulunduğu bölge” değildir.
Bir mahallenin nüfusu değişir.
Sokakları değişir.
Eski evlerin yerini apartmanlar alabilir.
Çocukların oynadığı boş alanların yerini yeni yapılar doldurabilir.
Ama bazen mahalle adı bütün bu değişimin ortasında yaşamaya devam eder.
İşte şehirlerin hafızası biraz da burada saklıdır.
Murat'ın Defteri, Zeynep'in Hikâyeleri
Ertesi gün tekrar buluştuk.
Murat yanında küçük bir defter getirmişti.
“Mahalleleri üç gruba ayırdım,” dedi. “Tarihî karakteri belirgin olanlar, yoğun konut dokusuna sahip olanlar ve daha karma kullanımlı bölgeler.”
Zeynep güldü.
“Sen gerçekten her şeyi sınıflandırıyorsun.”
“Bir şeyi anlamanın en kolay yolu önce düzenlemek.”
“Bazen de önce dinlemek gerekir.”
Bu kez ikisi de haklıydı.
Murat'ın yöntemi bize haritanın bütününü görmemizi sağlıyordu.
Zeynep'in yöntemi ise haritadaki çizgilerin arkasındaki insanları hatırlatıyordu.
Örneğin bir mahallede yeni taşınan genç bir aile için önemli olan şey ulaşım olabilir.
Yaşlı bir mahalle sakini için aynı yerin önemi, yıllardır tanıdığı komşuları ve alışkanlıkları olabilir.
Çocuklu bir aile için okul ve parklar öne çıkabilir.
Esnaf için yaya hareketliliği ve ticaret hayatı daha önemli olabilir.
Dolayısıyla “Bir mahallenin ihtiyacı nedir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur.
İşte bu noktada kadınların ve erkeklerin toplumsal hayata bakışını tek bir kalıba sokmanın ne kadar yanıltıcı olduğunu da düşündüm.
Murat'ın stratejik yaklaşımı erkek olduğu için değil, kişiliği ve çalışma biçimi nedeniyle böyleydi.
Zeynep'in ilişkileri, insanların duygularını ve mahalle bağlarını önemsemesi de kadın olduğu için otomatik olarak ortaya çıkan bir özellik değildi.
Üstelik ikisinin yaklaşımı birbirini tamamlıyordu.
Murat “Bu sorunu nasıl çözeriz?” diyordu.
Zeynep ise “Çözüm kimin hayatını nasıl değiştirecek?” diye soruyordu.
Şehir yönetimi açısından iki soru da vazgeçilmezdi.
Bir Mahalle Sayısı Neden Değişir?
Forumlarda bazen şöyle bir soru görürüz:
“Geçen yıl 69 diyordunuz, şimdi neden 71 oldu?”
Bunun cevabını yalnızca “belediye yanlış yazmış” diye geçiştirmek doğru olmaz.
İdari sınırlar, mahalle düzenlemeleri ve resmi kayıtlar zaman içerisinde değişebilir. Nitekim Yıldırım Belediyesi'nin eski belgelerinde 69 mahalle bilgisi bulunurken, 2023 ve 2024 dönemindeki belediye belgelerinde 71 mahalle ifadesi kullanılmıştır. Yıldırım Belediyesi+1
2023 yılında belediyenin 71 mahalle muhtarıyla çalıştığını belirten resmi rapor da bu değişimin artık kurumsal kayıtlara yansıdığını gösteriyor. Yıldırım Belediyesi
Daha da ilginci, 2023 tarihli resmi belediye haberlerinde ilçedeki 71 mahallenin tamamında çalışma yürütüldüğü belirtiliyor. Yıldırım Belediyesi
Yani bugün için 71 sayısını kullanmak gerekiyor.
Fakat eski bir yazıda 69 görürseniz hemen “Bu bilgi tamamen yanlış” demek yerine, “Bu hangi döneme ait?” diye sormak daha sağlıklı.
Bence internet araştırmalarında en çok gözden kaçırdığımız noktalardan biri tam da bu.
Yıldırım'ın Mahalleleri Bize Ne Anlatıyor?
Gece eve dönerken bir an durup düşündüm.
71 sayısı aslında ne anlatıyordu?
Sadece 71 mi?
Hayır.
Bu sayı, farklı dönemlerde oluşmuş yerleşimlerin aynı ilçe sınırları içinde buluştuğunu anlatıyordu.
Bir tarafta tarihî Bursa'nın izleri vardı.
Bir tarafta hızla büyüyen modern kent.
Bir tarafta sanayi ve ticaret.
Diğer tarafta mahalle kültürü.
Bir tarafta eski komşuluk ilişkileri.
Diğer tarafta apartman yaşamının daha mesafeli dünyası.
Yıldırım'ın nüfus yapısında göçün de önemli bir yeri bulunuyor. Resmi ilçe bilgilerinde farklı şehirlerden ve Balkanlar'dan gelen nüfus gruplarının ilçeye yerleştiği belirtiliyor. Bursa Diyanet
Bu da mahalle kavramını daha ilginç hale getiriyor.
Çünkü aynı sokakta farklı şehirlerden gelmiş, farklı aile hikâyelerine sahip insanlar yaşayabiliyor.
Birinin memleketi Artvin olabilir.
Bir başkasının ailesi Kars'tan gelmiş olabilir.
Bir diğerinin geçmişi Balkanlara uzanabilir.
Ama çocukları aynı okulda okuyabilir.
Aynı pazardan alışveriş yapabilir.
Aynı otobüsü bekleyebilir.
Aynı yağmurda aynı durağın altında kalabilir.
Şehir dediğimiz şey biraz da budur.
Farklı hikâyelerin aynı mekânda buluşması.
Yıldırım'ı Sadece Sayıyla Anlamak Mümkün mü?
Murat sonunda defterini kapattı.
“71,” dedi.
“Cevabı bulduk.”
Zeynep çantasını toplarken gülümsedi.
“Sayısını bulduk.”
“Farkı ne?”
“Mahalleleri tanımak başka.”
O an ikisinin de haklı olduğunu düşündüm.
Eğer sadece bilgi arıyorsanız cevap oldukça kısa:
Bursa Yıldırım ilçesinde güncel resmi belediye kayıtlarına göre 71 mahalle bulunmaktadır. Yıldırım Belediyesi+1
Ama Yıldırım'ı gerçekten anlamaya çalışıyorsanız, 71 sayısından sonra sorulacak çok daha fazla soru var.
Bu mahallelerin hangileri tarihî dokusuyla öne çıkıyor?
Hangilerinde eski mahalle kültürü daha güçlü?
Hangi bölgelerde şehirleşme daha hızlı değişti?
Göç, mahallelerin sosyal yapısını nasıl dönüştürdü?
Mahalle adları geçmişten bugüne hangi hikâyeleri taşıyor?
Ve belki de en önemlisi:
Bir mahalleyi mahalle yapan şey nedir? Sınırları mı, binaları mı, muhtarlığı mı, yoksa orada yaşayan insanların birbirleriyle kurduğu ilişki mi?
Bence Yıldırım'ın asıl hikâyesi tam burada başlıyor.
Çünkü haritada 71 mahalle görüyoruz.
Ama o 71 ismin altında binlerce aile, milyonlarca günlük karşılaşma, nesilden nesile aktarılan hatıralar ve sürekli değişen bir Bursa var.
Belki siz Yıldırım'da yaşıyorsunuz.
Belki çocukluğunuz orada geçti.
Belki yalnızca Cumalıkızık'ı, Emirsultan'ı, Yeşil'i veya başka bir mahallesini ziyaret ettiniz.
Ama eminim sizin de bir mahalleniz vardır.
Sizi düşündüğünüzde ilk aklınıza gelen bir sokak, bir bakkal, bir okul, bir park ya da yıllardır değişmeyen bir bina...
Sizin için Yıldırım'da “mahalle” denince ilk hangi isim ve hangi anı geliyor?