2025’TE KIYI BALIKÇILIĞI YASAK MI? TÜRKİYE’DEN DÜNYAYA KÜLTÜR, GELENEK VE SÜRDÜRÜLEBİLİR BALIKÇILIK
Deniz kenarında sakin bir akşam düşünün. Elinizde oltanız, önünüzde uçsuz bucaksız bir deniz, kıyıda balık tutan birkaç kişi ve dalgaların sesi… Kimileri için balıkçılık yalnızca bir hobi, kimileri için aileden öğrenilen bir gelenek, kimileri içinse geçim kaynağıdır. Peki, böyle sıradan görünen bir uğraşın yasalarla sınırlandırılması ne kadar gerekli? Özellikle 2025 yılında kıyıdan balık tutmak yasak mı, yoksa belirli kurallara uyulduğu sürece bu alışkanlığı sürdürmek mümkün mü?
Bu sorunun cevabı yalnızca Türkiye’deki balıkçılık mevzuatında değil, denizle kurduğumuz ilişkide, farklı toplumların geleneklerinde ve doğal kaynakları nasıl korumamız gerektiğine dair düşüncelerimizde de yatıyor. Konuyu hem yasal açıdan hem de kültürel, toplumsal ve çevresel boyutlarıyla değerlendirelim.
1. 2025’TE KIYIDAN BALIK TUTMAK YASAK MI?
Öncelikle en çok merak edilen soruyu açıklığa kavuşturalım: Türkiye’de 2025 yılında kıyıdan olta ile amatör balıkçılık yapmak genel olarak yasak değildir. Ancak bu, denizin her noktasında, yılın her günü ve istenilen yöntemle balık tutulabileceği anlamına gelmez.
Türkiye’de amatör balıkçılığın temel düzenlemelerinden biri, 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6/2 Numaralı Amatör Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ'dir (Tebliğ No: 2024/21). Düzenleme, 2024-2028 dönemine ilişkin kuralları belirlemek üzere yayımlanmıştır. 2025 yılında yapılan değişiklikler de dikkate alınmalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığının resmî duyuruları bu konuda başvurulması gereken temel kaynaklar arasındadır. Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı. Tarım ve Orman Bakanlığı+1
Kıyıdan balık tutarken özellikle şu konulara dikkat edilmelidir:
- Avlanma alanı: Limanlar, askerî güvenlik bölgeleri, bazı koruma alanları ve özel olarak belirlenmiş sahalarda balıkçılık yasaklanabilir veya sınırlandırılabilir.
- Balık türü: Bazı türlerin avlanması belirli dönemlerde yasak olabilir. Türlere göre asgari avlanma boyları da uygulanabilir.
- Avlanma yöntemi: Amatör balıkçılık kapsamında izin verilen olta ve diğer araçların kullanılması gerekir. Ticari avcılık yöntemleri amatör balıkçılık kurallarıyla karıştırılmamalıdır.
- Miktar sınırları: Yakalanabilecek balık miktarı ve bazı türlere ilişkin özel sınırlamalar mevzuata bağlıdır.
- Yerel ve dönemsel düzenlemeler: Belirli bir bölgede geçici yasaklar veya güvenlik kaynaklı kısıtlamalar bulunabilir.
Burada önemli bir ayrım var: Kıyıdan olta atmak ile ticari amaçla ağ kullanarak avlanmak aynı faaliyet değildir. Aynı şekilde, bir bölgede balık tutmanın serbest olması, bütün balık türlerinin avlanabileceği anlamına gelmez.
Bu nedenle balık tutmaya gitmeden önce güncel tebliğin ilgili maddelerini, değişikliklerini ve avlanılacak yerin özel kurallarını kontrol etmek gerekir. Özellikle İstanbul Boğazı, liman çevreleri, koruma alanları ve yoğun deniz trafiğinin bulunduğu yerlerde genel bilgilerle yetinmek doğru olmayacaktır.
Bana göre bu kuralların temel amacı insanları denizden uzaklaştırmak değil, denizin geleceğini güvence altına almaktır. Ancak kuralların açık, anlaşılır ve kolay erişilebilir olması da en az kuralların kendisi kadar önemlidir.
2. 2025 YILINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER NE ANLAMA GELİYOR?
Konuya ilişkin önemli gelişmelerden biri, 16 Nisan 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan değişikliklerdir. Tarım ve Orman Bakanlığının 17 Nisan 2025 tarihli duyurusunda, ticari ve amatör balıkçılık tebliğlerinde çeşitli düzenlemeler yapıldığı belirtilmiştir. Bu değişiklikler arasında avlanma alanlarına, belirli av araçlarına, balık türlerine ve amatör balıkçılığın denetlenmesine ilişkin hükümler yer almaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı
Burada önemli olan, ticari balıkçılık için yapılan bir değişikliği kıyıdan olta atan herkesi kapsayan genel bir yasak gibi yorumlamamaktır. Örneğin ticari ağların kullanımına ilişkin teknik sınırlamalar, amatör oltayla balık tutan bir kişinin tabi olduğu kurallarla aynı değildir.
Bakanlığın duyurusuna göre, su altı tüfeğiyle amatör avcılık yapanlar için 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren Amatör Balıkçı Belgesi zorunluluğu getirilmiştir. Bu hüküm, 2025 yılı boyunca kıyıdan sıradan olta balıkçılığı yapan herkesin aynı belgeyi alması gerektiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı
Dolayısıyla, 2025 yılında balık tutmayı planlayan bir kişinin kendisine şu soruları sorması yararlı olacaktır: Hangi bölgede avlanacağım? Hangi balık türünü hedefliyorum? Kullanacağım araç amatör balıkçılık kapsamında izinli mi? O tarihte geçerli özel bir yasak var mı?
Bence bu soruların cevaplarını önceden öğrenmek, kıyıda ceza veya tartışmayla karşılaşmaktan çok daha iyi bir başlangıçtır.
3. TÜRKİYE’DE KIYI BALIKÇILIĞININ KÜLTÜREL VE TOPLUMSAL ÖNEMİ
Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olmasının ötesinde, denizle güçlü kültürel bağları bulunan bir coğrafyadır. Karadeniz'in hırçın dalgaları, Ege'nin kıyı kasabaları, Akdeniz'in balıkçı tekneleri ve İstanbul Boğazı'nın hareketli kıyıları, balıkçılığın farklı biçimlerde yaşadığı alanlardır.
Karadeniz'de balıkçılık, özellikle hamsi ve palamut gibi türler çevresinde şekillenen mevsimsel alışkanlıklarla öne çıkar. Balığın bol olduğu dönemler, yalnızca balıkçıların kazancını değil, ailelerin yemek kültürünü ve yerel pazarların hareketliliğini de etkiler. Bir balığın hangi mevsimde çıktığını bilmek, kimi ailelerde kuşaktan kuşağa aktarılan bir bilgidir.
Ege kıyılarında ise küçük ölçekli balıkçılık, kıyı kasabalarının gündelik yaşamıyla iç içedir. Sabah erkenden denize açılan balıkçılar, kıyıdaki lokantalar ve balık pazarları aynı ekonomik zincirin parçalarıdır. Kıyıdan olta balıkçılığı yapan insanlar içinse bu uğraş, çoğu zaman geçimden çok dinlenme, doğayla bağ kurma ve arkadaşlarla zaman geçirme anlamına gelir.
İstanbul'da balık tutmanın ayrıca sosyal bir yönü vardır. Boğaz kıyısında olta atan insanların bir bölümü deneyimlerini birbirleriyle paylaşır; hangi yemin işe yaradığını, akıntının nasıl değiştiğini veya hangi balık türünün hangi dönemde görüldüğünü konuşur. Bu ortamda balıkçılık, farklı yaşlardan ve mesleklerden insanları bir araya getiren ortak bir uğraşa dönüşebilir.
Ancak bu kültürel önem, deniz kaynaklarının sınırsız olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, balıkçılığın kuşaklar boyunca devam edebilmesi için geleneksel bilginin güncel bilimsel verilerle birleştirilmesi gerekir.
4. DÜNYADA KIYI BALIKÇILIĞI: FARKLI KÜLTÜRLER, ORTAK SORUNLAR
Kıyı balıkçılığı yalnızca Türkiye'ye özgü değildir. Dünyanın farklı bölgelerinde balıkçılık, yerel kimliğin, beslenme alışkanlıklarının ve ekonomik yaşamın önemli bir parçasıdır. Bununla birlikte, her toplum deniz kaynaklarını farklı koşullarda kullanır ve korur.
[ B ]Japonya: Gelenek ile kaynak yönetimi arasındaki denge[/B]
Japonya'da balık, mutfak kültürünün temel unsurlarından biridir. Kıyı topluluklarında balıkçılık, yerel ekonominin yanı sıra geleneksel yemeklerin ve topluluk yaşamının da parçasıdır.
Ancak deniz ürünlerine duyulan yüksek talep, balık stoklarının korunmasını önemli hâle getirir. Balıkçılığın düzenlenmesi; avlanma yöntemleri, türlerin durumu ve yerel yönetim uygulamaları gibi çeşitli unsurlarla şekillenir.
Japonya örneğinin Türkiye açısından düşündürücü tarafı şudur: Bir kültürde balığın önemli bir yere sahip olması, o kaynağın korunmasına yönelik kuralları gereksiz kılmaz. Aksine, kültürel mirasın devamlılığı için doğal kaynağın sürdürülebilir olması gerekir.
[ B ]Akdeniz ülkeleri: Benzer mutfaklar, farklı yerel uygulamalar[/B]
İtalya, Yunanistan, İspanya ve Türkiye, balığın sofralarda önemli yer tuttuğu Akdeniz ülkelerindendir. Küçük balıkçı tekneleri, kıyı pazarları, yerel restoranlar ve mevsimsel avcılık alışkanlıkları bu ülkelerde farklı biçimlerde karşımıza çıkar.
Bununla birlikte, Akdeniz'de avlanma kuralları her yerde aynı değildir. Ulusal mevzuat, yerel koruma alanları, Avrupa Birliği düzenlemeleri ve belirli balıkçılık faaliyetlerine ilişkin sınırlamalar farklı uygulamalara yol açabilir.
Örneğin Avrupa Birliği'nde ticari balıkçılık, Ortak Balıkçılık Politikası çerçevesinde yönetilir. Ancak bu politikayı, her ülkede kıyıdan olta balıkçılığına uygulanan tek ve değişmez bir yasak gibi düşünmek yanlış olur. Amatör balıkçılığın ayrıntıları, ülkeye ve avlanılan alana göre değişebilir.
Bana göre Akdeniz ülkelerinin ortak meselesi, denizden ekonomik ve kültürel olarak yararlanırken balık stoklarını da koruyabilmektir. Bir ülkede uygulanan başarılı bir koruma yönteminin başka bir ülkede işe yarayıp yaramayacağı ise yerel koşullar dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
[ B ]Filipinler ve Güneydoğu Asya: Balıkçılığın doğrudan geçimle ilişkisi[/B]
Filipinler gibi geniş kıyı alanlarına ve çok sayıda ada topluluğuna sahip ülkelerde küçük ölçekli balıkçılık, birçok insanın gıda güvenliği ve gelir kaynakları açısından önem taşır. Bu tür yerlerde balıkçılığa getirilen bir kısıtlama, yalnızca boş zaman etkinliğini değil, bazı toplulukların günlük beslenmesini ve ekonomik koşullarını da etkileyebilir.
Bununla birlikte, mercan resiflerinin korunması, aşırı avlanmanın önlenmesi ve yerel balık stoklarının yenilenmesi de hayati konulardır. Bazı bölgelerde topluluk temelli yönetim, belirli alanlarda avlanmanın sınırlandırılması ve yerel halkın karar süreçlerine katılması gibi yöntemlerden yararlanılır.
Buradan çıkarılabilecek sonuç, bütün kıyı topluluklarına aynı çözümü uygulamanın her zaman adil veya etkili olmayacağıdır. Geçimini balıkçılıktan sağlayan bir aileyle hafta sonu birkaç saat olta atan kişinin ihtiyaçları aynı değildir. Kurallar hazırlanırken bu farkın göz önünde bulundurulması gerekir.
5. KADINLAR, ERKEKLER VE BALIKÇILIK KÜLTÜRÜ: KALIP YARGILARIN ÖTESİNDE
Balıkçılığın toplumsal boyutunu değerlendirirken kadınların ve erkeklerin rollerini de ele almak gerekir. Fakat bunu yaparken kadınların yalnızca ilişkilerle, erkeklerin ise yalnızca bireysel başarıyla ilgilendiği gibi basitleştirici genellemelere düşmemek önemlidir.
Bazı kültürlerde erkekler denize açılma, avlanma tekniği geliştirme, ekipman seçme veya yakalanan balık miktarı üzerinden başarı değerlendirme gibi faaliyetlerde daha görünür olabilir. Bu durum, tarihsel iş bölümü ve ekonomik rollerle bağlantılıdır. Ancak kadınlar da aktif balıkçılar, girişimciler ve kaynak yönetimi kararlarının katılımcıları olabilir.
Kadınların balıkçılık sektöründeki emeği, çoğu zaman avın satışa hazırlanması, ürünlerin işlenmesi, pazarlanması, aile ekonomisinin yönetilmesi ve toplumsal dayanışma ağlarının sürdürülmesi gibi alanlarda öne çıkar. Bu katkılar, denize açılan kişinin yakaladığı balık miktarı kadar ekonomik ve toplumsal açıdan önemli olabilir.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), küçük ölçekli balıkçılıkta kadınların değer zincirindeki rollerinin güçlendirilmesine ve balıkçılık yönetiminde kadınlarla erkeklerin birlikte karar süreçlerine katılmasına dikkat çekmektedir. FAO'ya göre yerel toplulukların geleneksel bilgisini ve ihtiyaçlarını dikkate alan katılımcı yönetim, kuralların daha uygun hazırlanmasına ve benimsenmesine yardımcı olabilir. FAOHome+1
Bu nedenle, erkeklerin bireysel başarıya, kadınların ise toplumsal ilişkilere daha fazla önem verdiği yönündeki eğilimler bazı toplumsal koşullarda gözlemlense bile evrensel gerçekler olarak sunulmamalıdır. Kişilik, eğitim, yaş, ekonomik durum ve kültürel çevre de davranışları etkiler.
Kıyı balıkçılığı üzerinden düşünürsek şu soruyu sorabiliriz: Bir balıkçının başarısını yalnızca tuttuğu balıkların sayısıyla mı ölçmeliyiz, yoksa denizi koruması, bilgisini paylaşması ve gelecek kuşaklara örnek olması da bu başarının bir parçası mıdır?
Bence sürdürülebilir balıkçılık, rekabetle dayanışmanın birbirini dışlamadığı bir anlayış gerektirir. Deneyimli bir balıkçının yeni başlayan birine doğru avlanma yöntemlerini öğretmesi, kadınların karar süreçlerine eşit katılması ve gençlerin çevre bilinci kazanması, topluluğun tamamına fayda sağlar.
6. KIYI BALIKÇILIĞI YASAKLARI NEDEN GEREKLİ OLABİLİR?
Balıkçılığa getirilen yasakları anlamak için ekolojik dengeyi değerlendirmek gerekir. Balıklar belirli dönemlerde ürer, büyür ve yaşam döngülerini sürdürür. Üreme dönemlerinde yoğun avlanma yapılması, gelecekteki balık miktarını olumsuz etkileyebilir.
Aşırı avlanma yalnızca belirli bir balık türünü azaltmakla kalmayabilir; besin zincirini, diğer türlerin yaşam koşullarını ve deniz ekosisteminin dengesini de etkileyebilir. Bu nedenle asgari avlanma boyları, dönemsel yasaklar, koruma alanları ve av araçlarına getirilen sınırlamalar, balık stoklarını korumak için kullanılan yönetim araçlarıdır.
FAO'nun küçük ölçekli balıkçılık rehberleri, balıkçılığın yalnızca ekonomik üretim açısından değil, toplumsal refah, gıda güvenliği, geleneksel bilgi ve ekosistem sağlığı açısından birlikte ele alınması gerektiğini vurgular. FAOHome+1
Bununla birlikte, bir yasağın etkili olması için yalnızca kâğıt üzerinde bulunması yeterli değildir. Denetim yapılması, kuralların açıkça anlatılması ve balıkçıların karar süreçlerine katılması önemlidir.
Örneğin küçük ölçekli bir balıkçının geçimini etkileyen bir kısıtlama getirildiğinde, geçiş sürecinde nasıl destekleneceği de düşünülmelidir. Aksi hâlde çevreyi koruma amacıyla hazırlanan bir düzenleme, ekonomik açıdan kırılgan gruplar üzerinde orantısız bir yük oluşturabilir.
Öte yandan amatör balıkçılık yapan kişiler de sorumluluk üstlenmelidir. Gereğinden fazla balık tutmamak, yasaklı türleri avlamamak, küçük balıkları kurallara uygun biçimde suya geri bırakmak ve kıyıda çöp bırakmamak basit ama önemli davranışlardır.
7. KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YEREL BALIKÇILIĞIN GELECEĞİ
Kıyı balıkçılığının geleceğini etkileyen faktörler yalnızca yasalar değildir. Deniz suyu sıcaklığındaki değişimler, kirlilik, kıyı yapılaşması, habitat kaybı ve balıkların dağılımındaki değişiklikler de balıkçılığı doğrudan etkileyebilir.
Örneğin bir balık türünün belirli bir bölgede daha az görülmesi, yalnızca avlanma yasağıyla açıklanamaz. Suyun sıcaklığı, besin kaynakları, göç yolları ve yaşam alanlarının durumu da değerlendirilmelidir. Bu nedenle bilimsel izleme ve düzenli veri toplama, doğru balıkçılık politikalarının temelidir.
Türkiye açısından Marmara Denizi'nin çevresel sorunları, kıyı habitatlarının korunması ve deniz kirliliğinin azaltılması önemli başlıklardır. Kıyıdan olta atan insanların gözlemleri de yerel düzeyde anlamlı olabilir. Ancak kişisel gözlemler bilimsel araştırmaların yerine geçmez; bunlar, daha kapsamlı değerlendirmelere katkı sağlayabilecek bilgiler olarak görülmelidir.
Bana göre gelecekte başarılı olacak balıkçılık politikaları, yasakları tek başına çözüm olarak görmeyen politikalardır. Bilimsel veriler, yerel deneyimler, ekonomik gerçekler ve çevresel ihtiyaçlar birlikte değerlendirilmelidir.
8. KIYIDAN BALIK TUTACAKLAR İÇİN PRATİK ÖNERİLER
2025 yılında Türkiye'de kıyıdan balık tutmak isteyenlerin aşağıdaki adımları izlemesi yararlı olacaktır:
1. Güncel mevzuatı kontrol edin. Tarım ve Orman Bakanlığının amatör balıkçılık tebliğini ve 2025 yılında yayımlanan değişiklikleri inceleyin.
2. Avlanacağınız yeri doğrulayın. Liman, askerî alan, koruma bölgesi veya özel düzenlemeye tabi bir sahada bulunmadığınızdan emin olun.
3. Hedef türün kurallarını öğrenin. Avlanma dönemi, asgari boy ve miktar sınırlarını kontrol edin.
4. İzin verilen ekipmanı kullanın. Amatör balıkçılıkla ticari avcılık arasındaki farkı gözetin.
5. Yerel uyarıları dikkate alın. Geçici yasaklar ve güvenlik duyuruları genel kurallardan farklı uygulamalar getirebilir.
6. Çevreyi koruyun. Misina, iğne, plastik ve diğer atıkları kıyıda bırakmayın; avladığınız balıkları tüketim veya saklama koşullarına uygun biçimde muhafaza edin.
Güncel resmî metinlere ulaşmak için Tarım ve Orman Bakanlığının duyurusunu ve Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/21 sayılı tebliği inceleyebilirsiniz. Yerel bir yasak veya özel durum konusunda emin değilseniz ilgili il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden bilgi almak en güvenilir yollardan biridir.
9. SONUÇ: DENİZDEN YARARLANMAK MI, DENİZİ GELECEĞE TAŞIMAK MI?
2025 yılında Türkiye'de kıyıdan olta ile amatör balıkçılık yapmak genel olarak yasak değildir. Ancak belirli bölgelerde, türlerde, dönemlerde ve yöntemlerde kısıtlamalar bulunabilir. Bu nedenle doğru yaklaşım, balıkçılığın bütünüyle yasaklandığını düşünmek de her yerde serbest olduğunu varsaymak da değildir.
Kıyı balıkçılığı, Türkiye'de ve dünyanın farklı bölgelerinde kültürün, geçim kaynaklarının, aile yaşamının ve kişisel dinlenmenin bir parçasıdır. Japonya'nın deniz ürünleri kültüründen Akdeniz'in kıyı kasabalarına, Güneydoğu Asya'nın küçük ölçekli balıkçı topluluklarına kadar pek çok örnek, denizle kurulan ilişkinin toplumların yaşam biçimlerini şekillendirdiğini gösterir.
FAO'nun yaklaşımından çıkarılabilecek önemli derslerden biri, deniz kaynaklarının korunmasının yerel toplulukların ihtiyaçlarından ayrı düşünülemeyeceğidir. Etkili bir balıkçılık yönetimi, hem ekolojik sürdürülebilirliği hem de insanların geçimini ve kültürel değerlerini dikkate almalıdır.
Son olarak, konuyu forumda tartışmaya açmak için birkaç soru bırakmak istiyorum:
- Sizce kıyıdan amatör balıkçılık için getirilen sınırlamalar yeterince açık mı?
- Balık stoklarını korumak için daha fazla yasak mı, yoksa daha etkili denetim ve bilinçlendirme mi gerekli?
- Ailenizden veya yaşadığınız bölgeden balıkçılıkla ilgili öğrendiğiniz gelenekler var mı?
- Balıkçılıkta başarıyı yakalanan balık miktarıyla mı, yoksa doğaya gösterilen özenle mi değerlendirmeliyiz?
- Küçük ölçekli balıkçıların geçim kaynakları ile deniz ekosisteminin korunması arasında nasıl bir denge kurulabilir?
Kaynak ve yöntem notu: Bu yazı, kişisel bir saha araştırması veya birinci elden balıkçılık deneyimi iddiasına değil, Tarım ve Orman Bakanlığının resmî mevzuat duyurularına ve FAO'nun küçük ölçekli balıkçılık üzerine yayımladığı kaynaklara dayanmaktadır. Ülkelere ilişkin örnekler genel kültürel ve yönetsel farklılıkları açıklamak amacıyla verilmiştir; her ülkedeki yerel uygulamaların ayrıntılı bir karşılaştırması olarak değerlendirilmemelidir. Hukuki durum değişebileceğinden, fiilî avlanma öncesinde güncel resmî düzenlemeler kontrol edilmelidir.
Deniz kenarında sakin bir akşam düşünün. Elinizde oltanız, önünüzde uçsuz bucaksız bir deniz, kıyıda balık tutan birkaç kişi ve dalgaların sesi… Kimileri için balıkçılık yalnızca bir hobi, kimileri için aileden öğrenilen bir gelenek, kimileri içinse geçim kaynağıdır. Peki, böyle sıradan görünen bir uğraşın yasalarla sınırlandırılması ne kadar gerekli? Özellikle 2025 yılında kıyıdan balık tutmak yasak mı, yoksa belirli kurallara uyulduğu sürece bu alışkanlığı sürdürmek mümkün mü?
Bu sorunun cevabı yalnızca Türkiye’deki balıkçılık mevzuatında değil, denizle kurduğumuz ilişkide, farklı toplumların geleneklerinde ve doğal kaynakları nasıl korumamız gerektiğine dair düşüncelerimizde de yatıyor. Konuyu hem yasal açıdan hem de kültürel, toplumsal ve çevresel boyutlarıyla değerlendirelim.
1. 2025’TE KIYIDAN BALIK TUTMAK YASAK MI?
Öncelikle en çok merak edilen soruyu açıklığa kavuşturalım: Türkiye’de 2025 yılında kıyıdan olta ile amatör balıkçılık yapmak genel olarak yasak değildir. Ancak bu, denizin her noktasında, yılın her günü ve istenilen yöntemle balık tutulabileceği anlamına gelmez.
Türkiye’de amatör balıkçılığın temel düzenlemelerinden biri, 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6/2 Numaralı Amatör Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ'dir (Tebliğ No: 2024/21). Düzenleme, 2024-2028 dönemine ilişkin kuralları belirlemek üzere yayımlanmıştır. 2025 yılında yapılan değişiklikler de dikkate alınmalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığının resmî duyuruları bu konuda başvurulması gereken temel kaynaklar arasındadır. Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı. Tarım ve Orman Bakanlığı+1
Kıyıdan balık tutarken özellikle şu konulara dikkat edilmelidir:
- Avlanma alanı: Limanlar, askerî güvenlik bölgeleri, bazı koruma alanları ve özel olarak belirlenmiş sahalarda balıkçılık yasaklanabilir veya sınırlandırılabilir.
- Balık türü: Bazı türlerin avlanması belirli dönemlerde yasak olabilir. Türlere göre asgari avlanma boyları da uygulanabilir.
- Avlanma yöntemi: Amatör balıkçılık kapsamında izin verilen olta ve diğer araçların kullanılması gerekir. Ticari avcılık yöntemleri amatör balıkçılık kurallarıyla karıştırılmamalıdır.
- Miktar sınırları: Yakalanabilecek balık miktarı ve bazı türlere ilişkin özel sınırlamalar mevzuata bağlıdır.
- Yerel ve dönemsel düzenlemeler: Belirli bir bölgede geçici yasaklar veya güvenlik kaynaklı kısıtlamalar bulunabilir.
Burada önemli bir ayrım var: Kıyıdan olta atmak ile ticari amaçla ağ kullanarak avlanmak aynı faaliyet değildir. Aynı şekilde, bir bölgede balık tutmanın serbest olması, bütün balık türlerinin avlanabileceği anlamına gelmez.
Bu nedenle balık tutmaya gitmeden önce güncel tebliğin ilgili maddelerini, değişikliklerini ve avlanılacak yerin özel kurallarını kontrol etmek gerekir. Özellikle İstanbul Boğazı, liman çevreleri, koruma alanları ve yoğun deniz trafiğinin bulunduğu yerlerde genel bilgilerle yetinmek doğru olmayacaktır.
Bana göre bu kuralların temel amacı insanları denizden uzaklaştırmak değil, denizin geleceğini güvence altına almaktır. Ancak kuralların açık, anlaşılır ve kolay erişilebilir olması da en az kuralların kendisi kadar önemlidir.
2. 2025 YILINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER NE ANLAMA GELİYOR?
Konuya ilişkin önemli gelişmelerden biri, 16 Nisan 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan değişikliklerdir. Tarım ve Orman Bakanlığının 17 Nisan 2025 tarihli duyurusunda, ticari ve amatör balıkçılık tebliğlerinde çeşitli düzenlemeler yapıldığı belirtilmiştir. Bu değişiklikler arasında avlanma alanlarına, belirli av araçlarına, balık türlerine ve amatör balıkçılığın denetlenmesine ilişkin hükümler yer almaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı
Burada önemli olan, ticari balıkçılık için yapılan bir değişikliği kıyıdan olta atan herkesi kapsayan genel bir yasak gibi yorumlamamaktır. Örneğin ticari ağların kullanımına ilişkin teknik sınırlamalar, amatör oltayla balık tutan bir kişinin tabi olduğu kurallarla aynı değildir.
Bakanlığın duyurusuna göre, su altı tüfeğiyle amatör avcılık yapanlar için 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren Amatör Balıkçı Belgesi zorunluluğu getirilmiştir. Bu hüküm, 2025 yılı boyunca kıyıdan sıradan olta balıkçılığı yapan herkesin aynı belgeyi alması gerektiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı
Dolayısıyla, 2025 yılında balık tutmayı planlayan bir kişinin kendisine şu soruları sorması yararlı olacaktır: Hangi bölgede avlanacağım? Hangi balık türünü hedefliyorum? Kullanacağım araç amatör balıkçılık kapsamında izinli mi? O tarihte geçerli özel bir yasak var mı?
Bence bu soruların cevaplarını önceden öğrenmek, kıyıda ceza veya tartışmayla karşılaşmaktan çok daha iyi bir başlangıçtır.
3. TÜRKİYE’DE KIYI BALIKÇILIĞININ KÜLTÜREL VE TOPLUMSAL ÖNEMİ
Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olmasının ötesinde, denizle güçlü kültürel bağları bulunan bir coğrafyadır. Karadeniz'in hırçın dalgaları, Ege'nin kıyı kasabaları, Akdeniz'in balıkçı tekneleri ve İstanbul Boğazı'nın hareketli kıyıları, balıkçılığın farklı biçimlerde yaşadığı alanlardır.
Karadeniz'de balıkçılık, özellikle hamsi ve palamut gibi türler çevresinde şekillenen mevsimsel alışkanlıklarla öne çıkar. Balığın bol olduğu dönemler, yalnızca balıkçıların kazancını değil, ailelerin yemek kültürünü ve yerel pazarların hareketliliğini de etkiler. Bir balığın hangi mevsimde çıktığını bilmek, kimi ailelerde kuşaktan kuşağa aktarılan bir bilgidir.
Ege kıyılarında ise küçük ölçekli balıkçılık, kıyı kasabalarının gündelik yaşamıyla iç içedir. Sabah erkenden denize açılan balıkçılar, kıyıdaki lokantalar ve balık pazarları aynı ekonomik zincirin parçalarıdır. Kıyıdan olta balıkçılığı yapan insanlar içinse bu uğraş, çoğu zaman geçimden çok dinlenme, doğayla bağ kurma ve arkadaşlarla zaman geçirme anlamına gelir.
İstanbul'da balık tutmanın ayrıca sosyal bir yönü vardır. Boğaz kıyısında olta atan insanların bir bölümü deneyimlerini birbirleriyle paylaşır; hangi yemin işe yaradığını, akıntının nasıl değiştiğini veya hangi balık türünün hangi dönemde görüldüğünü konuşur. Bu ortamda balıkçılık, farklı yaşlardan ve mesleklerden insanları bir araya getiren ortak bir uğraşa dönüşebilir.
Ancak bu kültürel önem, deniz kaynaklarının sınırsız olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, balıkçılığın kuşaklar boyunca devam edebilmesi için geleneksel bilginin güncel bilimsel verilerle birleştirilmesi gerekir.
4. DÜNYADA KIYI BALIKÇILIĞI: FARKLI KÜLTÜRLER, ORTAK SORUNLAR
Kıyı balıkçılığı yalnızca Türkiye'ye özgü değildir. Dünyanın farklı bölgelerinde balıkçılık, yerel kimliğin, beslenme alışkanlıklarının ve ekonomik yaşamın önemli bir parçasıdır. Bununla birlikte, her toplum deniz kaynaklarını farklı koşullarda kullanır ve korur.
[ B ]Japonya: Gelenek ile kaynak yönetimi arasındaki denge[/B]
Japonya'da balık, mutfak kültürünün temel unsurlarından biridir. Kıyı topluluklarında balıkçılık, yerel ekonominin yanı sıra geleneksel yemeklerin ve topluluk yaşamının da parçasıdır.
Ancak deniz ürünlerine duyulan yüksek talep, balık stoklarının korunmasını önemli hâle getirir. Balıkçılığın düzenlenmesi; avlanma yöntemleri, türlerin durumu ve yerel yönetim uygulamaları gibi çeşitli unsurlarla şekillenir.
Japonya örneğinin Türkiye açısından düşündürücü tarafı şudur: Bir kültürde balığın önemli bir yere sahip olması, o kaynağın korunmasına yönelik kuralları gereksiz kılmaz. Aksine, kültürel mirasın devamlılığı için doğal kaynağın sürdürülebilir olması gerekir.
[ B ]Akdeniz ülkeleri: Benzer mutfaklar, farklı yerel uygulamalar[/B]
İtalya, Yunanistan, İspanya ve Türkiye, balığın sofralarda önemli yer tuttuğu Akdeniz ülkelerindendir. Küçük balıkçı tekneleri, kıyı pazarları, yerel restoranlar ve mevsimsel avcılık alışkanlıkları bu ülkelerde farklı biçimlerde karşımıza çıkar.
Bununla birlikte, Akdeniz'de avlanma kuralları her yerde aynı değildir. Ulusal mevzuat, yerel koruma alanları, Avrupa Birliği düzenlemeleri ve belirli balıkçılık faaliyetlerine ilişkin sınırlamalar farklı uygulamalara yol açabilir.
Örneğin Avrupa Birliği'nde ticari balıkçılık, Ortak Balıkçılık Politikası çerçevesinde yönetilir. Ancak bu politikayı, her ülkede kıyıdan olta balıkçılığına uygulanan tek ve değişmez bir yasak gibi düşünmek yanlış olur. Amatör balıkçılığın ayrıntıları, ülkeye ve avlanılan alana göre değişebilir.
Bana göre Akdeniz ülkelerinin ortak meselesi, denizden ekonomik ve kültürel olarak yararlanırken balık stoklarını da koruyabilmektir. Bir ülkede uygulanan başarılı bir koruma yönteminin başka bir ülkede işe yarayıp yaramayacağı ise yerel koşullar dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
[ B ]Filipinler ve Güneydoğu Asya: Balıkçılığın doğrudan geçimle ilişkisi[/B]
Filipinler gibi geniş kıyı alanlarına ve çok sayıda ada topluluğuna sahip ülkelerde küçük ölçekli balıkçılık, birçok insanın gıda güvenliği ve gelir kaynakları açısından önem taşır. Bu tür yerlerde balıkçılığa getirilen bir kısıtlama, yalnızca boş zaman etkinliğini değil, bazı toplulukların günlük beslenmesini ve ekonomik koşullarını da etkileyebilir.
Bununla birlikte, mercan resiflerinin korunması, aşırı avlanmanın önlenmesi ve yerel balık stoklarının yenilenmesi de hayati konulardır. Bazı bölgelerde topluluk temelli yönetim, belirli alanlarda avlanmanın sınırlandırılması ve yerel halkın karar süreçlerine katılması gibi yöntemlerden yararlanılır.
Buradan çıkarılabilecek sonuç, bütün kıyı topluluklarına aynı çözümü uygulamanın her zaman adil veya etkili olmayacağıdır. Geçimini balıkçılıktan sağlayan bir aileyle hafta sonu birkaç saat olta atan kişinin ihtiyaçları aynı değildir. Kurallar hazırlanırken bu farkın göz önünde bulundurulması gerekir.
5. KADINLAR, ERKEKLER VE BALIKÇILIK KÜLTÜRÜ: KALIP YARGILARIN ÖTESİNDE
Balıkçılığın toplumsal boyutunu değerlendirirken kadınların ve erkeklerin rollerini de ele almak gerekir. Fakat bunu yaparken kadınların yalnızca ilişkilerle, erkeklerin ise yalnızca bireysel başarıyla ilgilendiği gibi basitleştirici genellemelere düşmemek önemlidir.
Bazı kültürlerde erkekler denize açılma, avlanma tekniği geliştirme, ekipman seçme veya yakalanan balık miktarı üzerinden başarı değerlendirme gibi faaliyetlerde daha görünür olabilir. Bu durum, tarihsel iş bölümü ve ekonomik rollerle bağlantılıdır. Ancak kadınlar da aktif balıkçılar, girişimciler ve kaynak yönetimi kararlarının katılımcıları olabilir.
Kadınların balıkçılık sektöründeki emeği, çoğu zaman avın satışa hazırlanması, ürünlerin işlenmesi, pazarlanması, aile ekonomisinin yönetilmesi ve toplumsal dayanışma ağlarının sürdürülmesi gibi alanlarda öne çıkar. Bu katkılar, denize açılan kişinin yakaladığı balık miktarı kadar ekonomik ve toplumsal açıdan önemli olabilir.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), küçük ölçekli balıkçılıkta kadınların değer zincirindeki rollerinin güçlendirilmesine ve balıkçılık yönetiminde kadınlarla erkeklerin birlikte karar süreçlerine katılmasına dikkat çekmektedir. FAO'ya göre yerel toplulukların geleneksel bilgisini ve ihtiyaçlarını dikkate alan katılımcı yönetim, kuralların daha uygun hazırlanmasına ve benimsenmesine yardımcı olabilir. FAOHome+1
Bu nedenle, erkeklerin bireysel başarıya, kadınların ise toplumsal ilişkilere daha fazla önem verdiği yönündeki eğilimler bazı toplumsal koşullarda gözlemlense bile evrensel gerçekler olarak sunulmamalıdır. Kişilik, eğitim, yaş, ekonomik durum ve kültürel çevre de davranışları etkiler.
Kıyı balıkçılığı üzerinden düşünürsek şu soruyu sorabiliriz: Bir balıkçının başarısını yalnızca tuttuğu balıkların sayısıyla mı ölçmeliyiz, yoksa denizi koruması, bilgisini paylaşması ve gelecek kuşaklara örnek olması da bu başarının bir parçası mıdır?
Bence sürdürülebilir balıkçılık, rekabetle dayanışmanın birbirini dışlamadığı bir anlayış gerektirir. Deneyimli bir balıkçının yeni başlayan birine doğru avlanma yöntemlerini öğretmesi, kadınların karar süreçlerine eşit katılması ve gençlerin çevre bilinci kazanması, topluluğun tamamına fayda sağlar.
6. KIYI BALIKÇILIĞI YASAKLARI NEDEN GEREKLİ OLABİLİR?
Balıkçılığa getirilen yasakları anlamak için ekolojik dengeyi değerlendirmek gerekir. Balıklar belirli dönemlerde ürer, büyür ve yaşam döngülerini sürdürür. Üreme dönemlerinde yoğun avlanma yapılması, gelecekteki balık miktarını olumsuz etkileyebilir.
Aşırı avlanma yalnızca belirli bir balık türünü azaltmakla kalmayabilir; besin zincirini, diğer türlerin yaşam koşullarını ve deniz ekosisteminin dengesini de etkileyebilir. Bu nedenle asgari avlanma boyları, dönemsel yasaklar, koruma alanları ve av araçlarına getirilen sınırlamalar, balık stoklarını korumak için kullanılan yönetim araçlarıdır.
FAO'nun küçük ölçekli balıkçılık rehberleri, balıkçılığın yalnızca ekonomik üretim açısından değil, toplumsal refah, gıda güvenliği, geleneksel bilgi ve ekosistem sağlığı açısından birlikte ele alınması gerektiğini vurgular. FAOHome+1
Bununla birlikte, bir yasağın etkili olması için yalnızca kâğıt üzerinde bulunması yeterli değildir. Denetim yapılması, kuralların açıkça anlatılması ve balıkçıların karar süreçlerine katılması önemlidir.
Örneğin küçük ölçekli bir balıkçının geçimini etkileyen bir kısıtlama getirildiğinde, geçiş sürecinde nasıl destekleneceği de düşünülmelidir. Aksi hâlde çevreyi koruma amacıyla hazırlanan bir düzenleme, ekonomik açıdan kırılgan gruplar üzerinde orantısız bir yük oluşturabilir.
Öte yandan amatör balıkçılık yapan kişiler de sorumluluk üstlenmelidir. Gereğinden fazla balık tutmamak, yasaklı türleri avlamamak, küçük balıkları kurallara uygun biçimde suya geri bırakmak ve kıyıda çöp bırakmamak basit ama önemli davranışlardır.
7. KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YEREL BALIKÇILIĞIN GELECEĞİ
Kıyı balıkçılığının geleceğini etkileyen faktörler yalnızca yasalar değildir. Deniz suyu sıcaklığındaki değişimler, kirlilik, kıyı yapılaşması, habitat kaybı ve balıkların dağılımındaki değişiklikler de balıkçılığı doğrudan etkileyebilir.
Örneğin bir balık türünün belirli bir bölgede daha az görülmesi, yalnızca avlanma yasağıyla açıklanamaz. Suyun sıcaklığı, besin kaynakları, göç yolları ve yaşam alanlarının durumu da değerlendirilmelidir. Bu nedenle bilimsel izleme ve düzenli veri toplama, doğru balıkçılık politikalarının temelidir.
Türkiye açısından Marmara Denizi'nin çevresel sorunları, kıyı habitatlarının korunması ve deniz kirliliğinin azaltılması önemli başlıklardır. Kıyıdan olta atan insanların gözlemleri de yerel düzeyde anlamlı olabilir. Ancak kişisel gözlemler bilimsel araştırmaların yerine geçmez; bunlar, daha kapsamlı değerlendirmelere katkı sağlayabilecek bilgiler olarak görülmelidir.
Bana göre gelecekte başarılı olacak balıkçılık politikaları, yasakları tek başına çözüm olarak görmeyen politikalardır. Bilimsel veriler, yerel deneyimler, ekonomik gerçekler ve çevresel ihtiyaçlar birlikte değerlendirilmelidir.
8. KIYIDAN BALIK TUTACAKLAR İÇİN PRATİK ÖNERİLER
2025 yılında Türkiye'de kıyıdan balık tutmak isteyenlerin aşağıdaki adımları izlemesi yararlı olacaktır:
1. Güncel mevzuatı kontrol edin. Tarım ve Orman Bakanlığının amatör balıkçılık tebliğini ve 2025 yılında yayımlanan değişiklikleri inceleyin.
2. Avlanacağınız yeri doğrulayın. Liman, askerî alan, koruma bölgesi veya özel düzenlemeye tabi bir sahada bulunmadığınızdan emin olun.
3. Hedef türün kurallarını öğrenin. Avlanma dönemi, asgari boy ve miktar sınırlarını kontrol edin.
4. İzin verilen ekipmanı kullanın. Amatör balıkçılıkla ticari avcılık arasındaki farkı gözetin.
5. Yerel uyarıları dikkate alın. Geçici yasaklar ve güvenlik duyuruları genel kurallardan farklı uygulamalar getirebilir.
6. Çevreyi koruyun. Misina, iğne, plastik ve diğer atıkları kıyıda bırakmayın; avladığınız balıkları tüketim veya saklama koşullarına uygun biçimde muhafaza edin.
Güncel resmî metinlere ulaşmak için Tarım ve Orman Bakanlığının duyurusunu ve Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/21 sayılı tebliği inceleyebilirsiniz. Yerel bir yasak veya özel durum konusunda emin değilseniz ilgili il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden bilgi almak en güvenilir yollardan biridir.
9. SONUÇ: DENİZDEN YARARLANMAK MI, DENİZİ GELECEĞE TAŞIMAK MI?
2025 yılında Türkiye'de kıyıdan olta ile amatör balıkçılık yapmak genel olarak yasak değildir. Ancak belirli bölgelerde, türlerde, dönemlerde ve yöntemlerde kısıtlamalar bulunabilir. Bu nedenle doğru yaklaşım, balıkçılığın bütünüyle yasaklandığını düşünmek de her yerde serbest olduğunu varsaymak da değildir.
Kıyı balıkçılığı, Türkiye'de ve dünyanın farklı bölgelerinde kültürün, geçim kaynaklarının, aile yaşamının ve kişisel dinlenmenin bir parçasıdır. Japonya'nın deniz ürünleri kültüründen Akdeniz'in kıyı kasabalarına, Güneydoğu Asya'nın küçük ölçekli balıkçı topluluklarına kadar pek çok örnek, denizle kurulan ilişkinin toplumların yaşam biçimlerini şekillendirdiğini gösterir.
FAO'nun yaklaşımından çıkarılabilecek önemli derslerden biri, deniz kaynaklarının korunmasının yerel toplulukların ihtiyaçlarından ayrı düşünülemeyeceğidir. Etkili bir balıkçılık yönetimi, hem ekolojik sürdürülebilirliği hem de insanların geçimini ve kültürel değerlerini dikkate almalıdır.
Son olarak, konuyu forumda tartışmaya açmak için birkaç soru bırakmak istiyorum:
- Sizce kıyıdan amatör balıkçılık için getirilen sınırlamalar yeterince açık mı?
- Balık stoklarını korumak için daha fazla yasak mı, yoksa daha etkili denetim ve bilinçlendirme mi gerekli?
- Ailenizden veya yaşadığınız bölgeden balıkçılıkla ilgili öğrendiğiniz gelenekler var mı?
- Balıkçılıkta başarıyı yakalanan balık miktarıyla mı, yoksa doğaya gösterilen özenle mi değerlendirmeliyiz?
- Küçük ölçekli balıkçıların geçim kaynakları ile deniz ekosisteminin korunması arasında nasıl bir denge kurulabilir?
Kaynak ve yöntem notu: Bu yazı, kişisel bir saha araştırması veya birinci elden balıkçılık deneyimi iddiasına değil, Tarım ve Orman Bakanlığının resmî mevzuat duyurularına ve FAO'nun küçük ölçekli balıkçılık üzerine yayımladığı kaynaklara dayanmaktadır. Ülkelere ilişkin örnekler genel kültürel ve yönetsel farklılıkları açıklamak amacıyla verilmiştir; her ülkedeki yerel uygulamaların ayrıntılı bir karşılaştırması olarak değerlendirilmemelidir. Hukuki durum değişebileceğinden, fiilî avlanma öncesinde güncel resmî düzenlemeler kontrol edilmelidir.