Sivas ve Malatya çevresinde hangi madenler çıkarılır ?

Melis

New member
Araştırmada kükürt izotopları ile oksijen, hidrojen, bakır ve argon izotoplarına ilişkin veriler kullanılarak cevherleşmenin oluşum süreçleri değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım, altının hangi jeolojik koşullarda ve hangi akışkanların etkisiyle yoğunlaşmış olabileceğini anlamaya yardımcı olur. AVESİS+1

Sivas'taki diğer yer altı kaynakları arasında kurşun-çinko-bakır oluşumlarının yanı sıra sölestin, talk, manyezit, jips, tuz, mermer, linyit ve farklı sanayi hammaddeleri sayılabilir. Bunların her biri aynı ölçüde yaygın, ekonomik veya aktif üretime konu değildir. MTA'nın bölgesel araştırmaları, bu kaynakların dağılımını ve jeolojik özelliklerini değerlendirmek için önemli bir başlangıç noktasıdır. bulten.mta.gov.tr+1

3. MALATYA'DA ÇIKARILAN BAŞLICA MADENLER

Malatya'nın maden potansiyelinde özellikle Hekimhan, Kuluncak, Pütürge ve çevresindeki sahalar öne çıkar. Demir cevheri metalik madenler arasında önemli bir yere sahipken pirofillit, krom, bakır, kurşun-çinko ve çeşitli endüstriyel hammaddeler de bölgenin kaynak çeşitliliğini artırmaktadır.

3.1. Hekimhan ve Deveci: Manganlı demir cevheri

Hekimhan ilçesindeki Deveci yatağı, Malatya'nın demir madenciliği açısından öne çıkan sahalarındandır. Buradaki cevherin önemli özelliklerinden biri siderit içermesidir. Siderit, kimyasal formülü FeCO₃ olan bir demir karbonat mineralidir.

Stendal, Ünlü ve Konnerup-Madsen'in 1995 yılında yayımlanan araştırması, Hekimhan bölgesindeki demir yataklarının jeolojik konumunu incelemiştir. Araştırmacılar, Deveci yatağında siderit ve götit; Hasançelebi, Karakuz ve Kuluncak sahalarında ise manyetit ve götit gibi demir minerallerinin bulunduğunu belirtmiştir. Çalışmada, yatakların oluşumunda volkanik ve hidrotermal süreçlerin rolü de değerlendirilmiştir. University of Copenhagen Research Portal+1

Deveci yatağının ekonomik açıdan dikkat çekmesinin bir diğer nedeni, demirle birlikte mangan içermesidir. İşletmeci firmanın yayımladığı bilgilere göre ham siderit cevheri yaklaşık yüzde 37 demir ve yüzde 3,5 mangan içerirken kalsinasyon işleminden sonra ürünün demir içeriği yaklaşık yüzde 55'e yükselmektedir. Şirket ayrıca yaklaşık iki milyon ton/yıl üretim kapasitesi bildirmektedir. Bu rakamlar işletmenin kendi açıklamalarına dayanmaktadır; bağımsız biçimde doğrulanmış güncel üretim istatistikleriyle aynı kabul edilmemelidir. hekimhanmadencilik.com.tr+1

Buradaki temel teknik süreç, cevherin ısıl işlemle kimyasal ve mineralojik özelliklerinin değiştirilmesidir. Kalsinasyon sırasında siderit parçalanır ve karbondioksit açığa çıkar; oluşan katı ürünün bileşimi ve demir oranı değişir. İşlemin başarısı, cevherin başlangıç özellikleri ve proses koşullarıyla yakından ilişkilidir.

Hekimhan'daki Hasançelebi ve Karakuz gibi sahalar da önemli demir potansiyelleriyle bilinir. Ancak büyük bir jeolojik kaynak tahmini ile günümüzde ekonomik olarak işletilen rezerv arasında ayrım yapmak gerekir. Bir yatağın işletmeye açılması; cevher tenörü, zenginleştirme teknolojisi, yatırım maliyeti, enerji gereksinimi ve piyasa koşullarına bağlıdır.

3.2. Pütürge pirofilliti: Metal dışı ama değerli bir kaynak

Malatya'nın dikkat çeken endüstriyel hammaddelerinden biri pirofillittir. Pütürge çevresindeki yataklar, bu mineralin sanayide kullanılabilirliği bakımından önem taşımaktadır.

Pirofillit, alüminyum içeren bir filosilikat mineralidir. Isıya dayanıklı malzemeler, seramik, refrakter ürünler ve çeşitli sanayi uygulamalarında kullanılabilir. Ticari kullanım alanı, yalnızca mineralin bulunmasına değil; kimyasal saflığına, fiziksel özelliklerine, tane boyutuna ve işleme maliyetine bağlıdır.

Malatya Ticaret Borsasının doğal kaynaklar hakkındaki yayımlanmış bilgileri, Pütürge'deki pirofillit sahasında sondaj çalışmaları gerçekleştirildiğini ve özel sektör tarafından üretim yapıldığını belirtmektedir. Aynı kaynak, cevherin sanayideki kullanım alanlarını da sıralamaktadır. İçerik

Bu örnek, madenciliğin yalnızca demir, bakır ve altın gibi metalik kaynaklardan ibaret olmadığını gösterir. Endüstriyel mineraller, seramikten yapı malzemelerine kadar birçok üretim kolunun hammaddesidir. Ekonomik değerlendirmede mineralin ton başına fiyatı kadar, işlenme kolaylığı ve nihai üründe sağladığı teknik özellikler de önemlidir.

3.3. Krom, bakır, kurşun ve çinko

Malatya çevresinde krom yatakları ve zuhurları özellikle Hekimhan-Bıcır ile Darende-Kuluncak çevresinde bildirilmektedir. Krom cevheri, metalurji sektörünün temel hammaddelerindendir. Ancak belirli bir sahadaki krom oluşumunun ticari değerini saptamak için krom oksit oranı, zararlı safsızlıklar, rezervin sürekliliği ve zenginleştirme verimi ölçülmelidir.

Bakır, kurşun ve çinko kaynakları da ilin maden envanterinde yer alır. Pütürge-Poluşağı bakır sahası ile Yeşilyurt-Görgü çevresindeki metalik cevherleşmeler, bölgenin kaynak çeşitliliğine örnek gösterilebilir. MTA verilerini aktaran yerel kaynaklarda ayrıca Kale-Çanakçı bakır sahası da anılmaktadır. Bu saha adları, güncel üretimin sürdüğünü tek başına kanıtlamaz; işletme durumu ayrı olarak doğrulanmalıdır. Malatya Haber+1

Malatya'da demir ve krom dışında florit, vermikülit, dolomit, jips, linyit, kum-çakıl, tuğla-kiremit hammaddeleri ve boksit gibi kaynaklar da bildirilmiştir. Hangi kaynağın ne ölçüde işletildiği, zaman içinde ruhsatlara, ekonomik koşullara ve yeni araştırmalara bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle eski rezerv tablolarındaki değerleri güncel üretim veya işletilebilir rezerv olarak sunmak doğru değildir.

4. SİVAS VE MALATYA'NIN MADENLERİ NEDEN BU KADAR ÇEŞİTLİ?

İki ilin mineral çeşitliliğini anlamak için bölgenin jeolojik evrimine bakmak gerekir. Anadolu, farklı jeolojik dönemlerde okyanusal alanların kapanması, kıtasal parçaların çarpışması, volkanizma, magmatik sokulumlar ve tektonik deformasyonlar yaşamıştır. Bu süreçler, kayaçların bileşimini ve minerallerin hareket edebileceği fiziksel-kimyasal koşulları değiştirmiştir.

Sivas Havzası'nın güneyindeki ofiyolitik kayaçlar, magmatik birimler ve farklı yaşlardaki tortul kayaçlar bölgesel jeolojik çeşitliliğin parçalarıdır. Hekimhan çevresinde ise volkanik-tortul kayaç dizileri ile hidrotermal alterasyonun demir cevherleşmeleriyle ilişkisi bilimsel çalışmalarda ele alınmıştır. Bu iki örnek, farklı cevherleşme tiplerinin neden aynı geniş coğrafyada görülebildiğini anlamamıza yardımcı olur. Tandfonline+1

Jeolojik çeşitlilik, otomatik olarak yüksek ekonomik kazanç anlamına gelmez. Bir mineralin oluşması için uygun jeokimyasal koşulların ortaya çıkması gerekir; oluşan birikimin ekonomik yatağa dönüşmesi içinse yeterli miktarda, uygun kalitede ve erişilebilir cevher bulunmalıdır.

Bu noktada sıkça karıştırılan üç ölçütü ayırmak gerekir:

- Tenör: Cevherdeki hedef elementin veya bileşiğin oranıdır.

- Rezerv: Belirli teknik ve ekonomik koşullar altında çıkarılabilir olduğu değerlendirilen kaynak bölümüdür.

- Üretim: Belirli bir zaman aralığında gerçekten çıkarılan miktardır.

Örneğin, düşük tenörlü fakat çok büyük bir demir kaynağı ile yüksek tenörlü ancak küçük bir yatak farklı işletme stratejileri gerektirir. İlkinde büyük ölçekli kazı, taşıma ve zenginleştirme yatırımları gerekebilir. İkincisinde ise sınırlı rezerv nedeniyle üretim ömrü kısa olabilir. Dolayısıyla yalnızca tonaj bilgisine dayanarak bir yatağın ekonomik üstünlüğü hakkında karar verilemez.

5. MADENCİLİĞİN EKONOMİK VE TOPLUMSAL ETKİLERİ

Madencilik, yerel ekonomiye istihdam, vergi geliri, ulaşım altyapısı ve yan sanayi faaliyetleri yoluyla katkı sağlayabilir. Sivas'ta demir madenciliği, Malatya'da ise Hekimhan demir cevheri ve Pütürge pirofilliti gibi kaynaklar, bölgesel ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesi bakımından önemlidir.
 
Üst